Wanneer buitenlandse kopers bewoners verdringen: “Op deze eilanden levert woningverhuur meer op dan werken”
Buitenlandse huizenkopers drijven lokale bewoners van de Balearen uit de markt
Ongeveer 40 procent van alle woningtransacties op de Balearen wordt gedaan door buitenlanders. Die buitenlandse vraag jaagt de prijzen op en maakt het voor veel lokale inwoners vrijwel onmogelijk om nog een woning te kopen of zelfs te huren. Volgens hoogleraar internationaal recht Joan David Janer zou de Europese Unie, “om redenen van algemeen belang”, regelgeving kunnen toestaan die dit fenomeen beperkt.
Jong, werkend en geen toekomstperspectief
De gevolgen zijn zichtbaar in het dagelijks leven van jonge Balearen. Tomeu en Roger kennen elkaar niet, maar delen hetzelfde probleem: ze zijn geboren en getogen op de eilanden, werken hard, maar kunnen geen eigen woning betalen.
Tomeu woont op Ibiza, zijn partner is verpleegkundige, hij werkt seizoensgebonden en studeert om vast werk te krijgen bij de lokale politie. Zelfs samen zouden ze volgens eigen berekeningen minstens zes jaar moeten sparen om alleen al het vereiste startkapitaal voor een hypotheek bijeen te krijgen — en dan nog onder de voorwaarde dat de prijzen niet verder stijgen.
Roger woont op Menorca, is ambachtelijk brouwer en ondernemer. Zijn partner is restaurateur en archeoloog. Voor hen zou sparen richting een eigen woning eerder tien jaar duren. Beiden wonen inmiddels niet meer bij hun ouders, maar leven met voortdurende onzekerheid over huurverhogingen.
Vastgoedprijzen exploderen
De vastgoedprijzen op de Balearen zijn in tien jaar tijd meer dan verdubbeld. De gemiddelde vierkante meterprijs ligt inmiddels boven de €4.000, vergelijkbaar met Madrid en Barcelona — maar dan met een aanzienlijk lager gemiddeld inkomen.
Volgens officiële cijfers genereert de vastgoedsector jaarlijks zo’n €6 miljard op de eilanden. Ongeveer 30 procent van die markt wordt gedomineerd door buitenlandse kopers, vooral Duitsers, maar ook niet-EU-burgers. Veel van hen kopen zonder hypotheek, wat de markt verder uit balans brengt.
“Waar willen buitenlanders wonen?” vraagt Tomeu zich af. “In Palma, in de Tramuntana of aan de kust. Dat zijn precies de duurste plekken. Een woning met twee slaapkamers kost daar al snel meer dan €300.000.”
Roger vult aan: “Sinds de pandemie kopen vooral Fransen massaal op. Dat zie je direct terug in de prijzen.”
‘Huren is winstgevender dan werken’
Volgens Sònia, stedelijk geograaf aan de Universiteit van de Balearen, is er sprake van een fundamentele verschuiving:
“We leven in een activa-economie. Het is winstgevender geworden om woningen te verhuren dan om te werken. Vastgoed bepaalt je sociale positie. Wie niet erft, moet vertrekken of verarmt, omdat huur vaak meer dan een derde van het inkomen opslokt.”
Janer wijst daarnaast op het specifieke probleem van eilanden:
“De ruimte is beperkt, de vraag blijft stijgen. Dat maakt de druk structureel.”
Kan de EU ingrijpen?
De discussie is niet nieuw. Al in de jaren ’70 probeerde Spanje het bezit van woningen door buitenlanders op de eilanden te beperken, maar economische belangen wonnen het toen van sociale bescherming. Bij de toetreding tot de Europese Gemeenschap in de jaren ’80 werden geen uitzonderingen bedongen.
Andere EU-landen deden dat wél. Oostenrijk, Finland, Kroatië en Malta hebben speciale regelingen die hen toestaan het vrije verkeer van kapitaal te beperken bij vastgoed in kwetsbare regio’s. Daardoor konden zij speculatie indammen zonder Europese sancties.
Volgens Janer is er juridisch nog steeds ruimte:
“Het Europees Hof van Justitie erkent dat vrijheden van de interne markt beperkt kunnen worden als daar zwaarwegende redenen van algemeen belang voor zijn — mits proportioneel en goed onderbouwd.”
Politieke terughoudendheid
Toch blijft het onderwerp op de Balearen politiek gevoelig. Terwijl de Canarische Eilanden inmiddels officieel bij Brussel hebben aangeklopt om woningkoop door niet-residenten te beperken, is dat op de Balearen niet gebeurd.
De huidige regionale regering zet vooral in op extra sociale woningbouw en ‘beheersing’ van de markt, niet op structurele ingrepen in de vrije vastgoedmarkt. Critici noemen dat onvoldoende zolang buitenlandse speculatie ongeremd doorgaat.
Een generatie zonder thuis
Voor bewoners als Tomeu en Roger voelt de situatie uitzichtloos. Wijken waar Spaans of Catalaans nauwelijks nog te horen is, makelaarskantoren met Engelstalige etalages en nieuwbouwprojecten die al verkocht zijn voordat de fundering ligt.
“Geen van mijn vrienden heeft een hypotheek,” zegt Tomeu. “Wie hier zelfstandig woont, heeft geërfd of een woning opgesplitst.”
Roger knikt: “Met werk alleen red je het niet meer. Dat is misschien wel de grootste sociale verandering van deze tijd.”
