Hydrogeoloog waarschuwt voor ongelijkmatige verzakking van de bodem in Grazalema
Voorzichtige evacuatie Grazalema na uitzonderlijke regenval en instabiele ondergrond
De beslissing van de Andalusische autoriteiten om Grazalema volledig preventief te ontruimen wordt door experts als “voorzichtig en gerechtvaardigd” beoordeeld. Volgens Santiago García, directeur van de afdeling Aardwetenschappen aan de Universidad de Cádiz (UCA), heeft de extreme hoeveelheid neerslag van de afgelopen dagen het interne evenwicht van de ondergrond verstoord.
Sinds donderdagmiddag arriveerden tientallen inwoners van Grazalema — beladen met koffers, opladers, persoonlijke documenten en medicijnen — in het sportcomplex El Fuerte in Ronda. Volgens burgemeester Maripaz Fernández namen zij niet alleen hun bezittingen mee, maar ook “de onzekerheid en het verdriet” over het achterlaten van hun woningen, zonder te weten wanneer zij kunnen terugkeren en in welke staat zij die zullen aantreffen.
Preventieve ontruiming van 1.600 inwoners
Eerder die dag besloot het noodbeheer van de Junta de Andalucía tot een volledige preventieve evacuatie van het dorp, waar ongeveer 1.600 mensen wonen. Grazalema is gewend aan regen, maar niet aan een situatie van deze omvang. In de tien dagen voorafgaand aan de evacuatie viel er lokaal meer dan 600 liter regen per vierkante meter, met pieken boven de 1.000 liter.
De naderende storm borrasca Leonardo werd vooraf al omschreven als een “ongekende en onbekende episode”, maar de uiteindelijke impact bleek groter dan verwacht.
Alarmerende signalen uit de ondergrond
Het kalkstenen massief waarop Grazalema is gebouwd, begon duidelijke waarschuwingssignalen te vertonen: trillingen (hydroseïsmen), scheuren in woningen en muren, en waterstromen die letterlijk uit vloeren en funderingen omhoog kwamen. Om de situatie te analyseren werd een team van het Instituto Geológico y Minero de España (IGME) en de CSIC toegevoegd aan het crisiscoördinatiecentrum. Onder hen bevond zich ook Juan José Durán Valsero, een vooraanstaand expert op het gebied van karstlandschappen in de Sierra de Grazalema.
Volgens García is het primaire doel nu het voorkomen van persoonlijk letsel. “Het is een ingrijpende maatregel met grote gevolgen voor de bevolking, maar veiligheid moet altijd vooropstaan,” aldus de hydrogeoloog.
Water als ontwrichtende factor in karstgebied
De beschreven trillingen en geluiden passen volgens García bij het natuurlijke gedrag van een karstisch terrein onder extreme belasting. In zulke gebieden kan water snel diep in de ondergrond infiltreren. Dat water werkt als een smeermiddel in scheuren en breuken in het gesteente en kan het massief dwingen zich aan te passen door kleine verschuivingen.
Dit fenomeen werd ook waargenomen in andere zwaar getroffen plaatsen zoals Jimena de la Frontera en Gaucín.
Door de infiltratie stijgt de grondwaterspiegel — het piëzometrisch niveau — soms met tientallen tot zelfs honderden meters. Daardoor kan water onder hoge druk door ondergrondse kanalen stromen, met turbulentie en grote kracht. “Die stroming kan niet alleen bestaande holtes vergroten, maar ook rotsblokken in beweging brengen en instortingen veroorzaken,” legt García uit.
Geluiden van ‘explosies’ verklaard
Inwoners meldden sinds woensdagavond harde knallen en geluiden die zij omschreven als “kleine explosies” in hun huizen. Volgens García zijn dit waarschijnlijk grote bewegingen van rotsblokken of instortingen van ondergrondse holtes. Aan de oppervlakte vertaalt zich dat in krakende geluiden, scheuren in muren en verzakkingen van funderingen.
Hoewel deze verschijnselen beangstigend zijn, benadrukt de hydrogeoloog dat het om een natuurlijk proces gaat. “Dit is geen door de mens veroorzaakte situatie, zoals bouwen in overstromingsgebieden. Het is de combinatie van water en karst die hier reageert.”
Grootste risico: ongelijkmatige bodemdaling
Volgens García is het grootste gevaar niet zozeer grootschalige aardverschuivingen, maar differentiële bodemdaling: delen van het dorp kunnen ongelijkmatig verzakken. Zelfs kleine verticale verschuivingen kunnen voldoende zijn om ernstige schade aan gebouwen te veroorzaken en een veiligheidsrisico voor bewoners te vormen. Lokale rotsvallen blijven wel mogelijk, zoals recent gebeurde in Ubrique, waar een rots een woning raakte en een persoon gewond raakte.
Wanneer kan terugkeer worden overwogen?
Over een mogelijke terugkeer is García voorzichtig. “We moeten eerst één of twee dagen zonder regen afwachten en daarna de situatie opnieuw beoordelen.” Technisch gezien kunnen metingen van grondwaterstanden en ondergrondse druk helpen, maar de uiteindelijke beslissing zal gebaseerd zijn op analyses van gespecialiseerde teams ter plaatse.
De evacuatie noemt hij daarom “een verstandige en noodzakelijke beslissing”. “De signalen die zijn waargenomen — geluiden, scheuren, waterstromen — rechtvaardigen maximale voorzichtigheid.”
