Omnibuswetten breken Sánchez vaker op
De afgelopen jaren heeft de regering-Sánchez een groot aantal zeer uiteenlopende decreten goedgekeurd. Daarbij werden regelmatig maatregelen die inhoudelijk weinig met elkaar te maken hadden samengevoegd in één groot pakket, waarover het parlement in één keer moest stemmen en dat niet kon worden aangepast.
Vorige week kreeg het kabinet opnieuw een tegenslag toen het zogenoemde ‘sociale decreet’ niet werd bekrachtigd. In dat pakket zaten onder meer een verbod op huisuitzettingen van gezinnen die hun huur niet kunnen betalen, steun voor slachtoffers van de DANA-overstromingen en financiële voorschotten voor de autonome regio’s. Het instrument van de decreetwet is oorspronkelijk bedoeld voor situaties van uitzonderlijke nood en urgentie, maar wordt de laatste jaren steeds vaker gebruikt in een Congres zonder stabiele meerderheid. Volgens critici is het uitgegroeid tot een politiek hulpmiddel om maatregelen door te voeren die afzonderlijk moeilijk een meerderheid zouden halen.
Het gevolg is wat tegenstanders een echte “wetgevende fruitmix” noemen: meer dan de helft van de decreten die in deze legislatuur in het Congres zijn gestrand, had het zogeheten ‘omnibus’-karakter, waarbij uiteenlopende onderwerpen in één wet werden gebundeld.
Strategie niet nieuw, wel intensiever gebruikt
Het gebruik van decreten en omnibusdecreten is niet nieuw en werd ook door eerdere nationale en regionale regeringen toegepast. Toch is het aantal sinds 2018 sterk toegenomen. Sommige van deze pakketten bevatten maatregelen zonder duidelijke samenhang, wat herhaaldelijk kritiek heeft opgeleverd van oppositiepartijen en zelfs van coalitiepartners.
Zo stemden PP, Junts en Vox voor het tweede jaar op rij tegen een omnibusdecreet waarin naast de herwaardering van de pensioenen ook andere, uiteenlopende maatregelen waren opgenomen, zoals bescherming tegen huisuitzettingen en steun na natuurrampen. Een vergelijkbaar voorstel strandde eerder toen daarin ook de teruggave van een pand in Parijs aan de Baskische partij PNV was opgenomen — een bepaling die voor veel politieke weerstand zorgde.
Reeks parlementaire mislukkingen
De recente afwijzing van het sociale decreet past in een bredere reeks tegenslagen. Ook een eerder decreet over werkloosheidsuitkeringen liep vast omdat het tegelijk bepalingen bevatte over regionale cao’s. In totaal zijn in deze legislatuur vier van de zeven afgewezen decreten volgens hetzelfde omnibusmodel opgebouwd — goed voor 57 procent.
Sinds zijn aantreden in 2018 heeft Sánchez 168 decreetwetten goedgekeurd, waarmee hij de president is die hier het meest gebruik van heeft gemaakt. Historisch gezien worden decreten doorgaans met brede steun aangenomen: in de Spaanse democratie zijn er slechts twaalf gesneuveld, waarvan negen onder zijn premierschap — zeven in de huidige legislatuur.
Opvallende combinaties
Sommige decreten combineerden zeer uiteenlopende onderwerpen. Zo bevatte een decreet over de digitalisering van Justitie ook een uitbreiding van de bevoegdheden van de procureur-generaal. Een ander pakket hervormde het ontslagrecht, verlengde steun na de vulkaanuitbarsting op La Palma en wijzigde tegelijk arbeidsverlofregels. In 2020 werd een decreet over telewerken zelfs gekoppeld aan fiscale vrijstellingen voor de UEFA.
Door het ontbreken van nieuwe staatsbegrotingen gebruikt de regering decreten ook om pensioenen te indexeren, maar voegt daarbij vaak andere maatregelen toe. Zo werd hulp in verband met de oorlog in Oekraïne gecombineerd met stimulansen voor sportluchtvaart. In 2022 werd in een decreet over temperatuurregels voor airconditioning en verwarming tevens een bepaling opgenomen over particuliere beveiliging voor schepen in piraterijgevoelige wateren.
Politieke kritiek
Deze aanpak heeft tot kritiek geleid omdat partijen soms pas laat ontdekken welke bepalingen in de pakketten zijn opgenomen. Zo leidde een anticrisisdecreet tot controverse doordat daarin ook artikel 43 BIS van de Wet op de Burgerlijke Rechtsvordering werd geschrapt, een bepaling die rechters de mogelijkheid gaf de toepassing van amnestie tijdelijk te blokkeren.
Ook een decreet uit 2024 met steunmaatregelen na de DANA-ramp zorgde voor opschudding. Naast hulp aan getroffenen bevatte het namelijk een wijziging in de organieke wet om de pensionering van een hoge politiefunctionaris uit te stellen — een bepaling die politiek gevoelig lag.
De kern van de kritiek blijft dat door het samenvoegen van uiteenlopende maatregelen in één stemronde het parlement wordt gedwongen een volledig pakket goed of af te keuren, zelfs wanneer slechts een deel ervan ter discussie staat.
