Ophef over bonussen voor Spaanse belastinginspecteurs: hoe werkt het systeem?
Het beloningssysteem voor medewerkers van de Spaanse belastingdienst Agencia Tributaria (AEAT) ligt opnieuw onder vuur. Spaanse belastinginspecteurs en andere medewerkers kunnen boven op hun vaste salaris een zogenoemde productiviteitstoeslag ontvangen. Volgens een kritisch rapport ging daar in 2024 in totaal meer dan 282 miljoen euro naartoe.
De discussie draait vooral om de vraag of zo’n systeem belastinginspecteurs indirect stimuleert om zoveel mogelijk belastinggeld, naheffingen en boetes binnen te halen. De belastingdienst bestrijdt echter dat inspecteurs simpelweg een percentage krijgen van het bedrag dat zij bij een belastingplichtige weten te innen.
Tot duizenden euro’s extra per jaar
Volgens het aangehaalde onderzoek wordt het beschikbare bonusbedrag over verschillende groepen medewerkers verdeeld.
Ongeveer 70 procent van het budget zou beschikbaar zijn voor de ongeveer 26.000 medewerkers van de Spaanse belastingdienst in het algemeen. De overige circa 30 procent zou terechtkomen bij de veel kleinere groep belastinginspecteurs, die uit ongeveer 2.500 ambtenaren bestaat.
Op basis van die verdeling berekenden de opstellers van het rapport dat een inspecteur theoretisch gemiddeld rond de 36.000 euro per jaar aan variabele beloning zou kunnen ontvangen. Daarvan zou ongeveer 30.000 euro afkomstig zijn uit het speciale gedeelte voor inspecteurs en ruim 6.000 euro uit de algemene bonuspot.
Dat betekent overigens nadrukkelijk niet dat iedere Spaanse belastinginspecteur jaarlijks 36.000 euro extra krijgt. Ook de onderzoekers erkennen dat het om een theoretische berekening gaat en dat de bedragen per medewerker sterk kunnen verschillen.
Krijgt een inspecteur meer geld als jij meer belasting moet betalen?
Dat ligt genuanceerder.
Volgens de AEAT ontvangt een inspecteur geen directe commissie over een individuele belastingcontrole. Wanneer een ondernemer bijvoorbeeld na een controle 100.000 euro extra belasting moet betalen, krijgt de betreffende inspecteur dus niet automatisch een bepaald percentage daarvan als bonus.
In plaats daarvan werkt de belastingdienst met een puntensysteem waarbij onder meer prestaties van medewerkers, teams en afdelingen worden beoordeeld.
Daarbij kunnen factoren meewegen zoals inzet, kwaliteit van het werk, samenwerking en de resultaten van uitgevoerde controles. Een individuele belastingcontrole kan daardoor wel bijdragen aan de prestatiescore van een medewerker en zijn team.
Indirect verband met belastingopbrengsten
Juist daar ontstaat de discussie.
Volgens het kritische rapport kan de totale hoeveelheid geld die beschikbaar is voor productiviteitsbonussen mede worden beïnvloed door de algemene resultaten van de belastingdienst.
Wanneer de AEAT als geheel betere inningsresultaten behaalt, kan volgens de onderzoekers ook de beschikbare bonuspot groter worden. Zij stellen daarom dat er wel degelijk een indirect financieel verband bestaat tussen hoeveel belasting de dienst binnenhaalt en de variabele beloning van medewerkers.
De AEAT verwerpt echter het beeld dat medewerkers worden beloond voor het zoveel mogelijk ‘afpakken’ van geld van individuele burgers of ondernemers.
Kritiek op gebrek aan transparantie
Een belangrijk punt van kritiek is dat buitenstaanders nauwelijks kunnen controleren hoe individuele bonussen precies worden berekend.
Volgens het rapport publiceert de Spaanse belastingdienst onvoldoende concrete voorbeelden waarmee duidelijk wordt hoeveel punten bepaalde werkzaamheden opleveren en hoe die punten uiteindelijk worden omgerekend naar geld.
De onderzoekers pleiten daarom voor meer openheid en een onafhankelijke beoordeling van het systeem.
Ook zetten zij vraagtekens bij de stelling van de AEAT dat slechts ongeveer 1,4 procent van de beloning van een inspecteur rechtstreeks afhankelijk zou zijn van de resultaten van zijn of haar werkzaamheden. Volgens hen is onvoldoende cijfermateriaal openbaar om die berekening goed te kunnen controleren.
Vooral zelfstandigen kritisch op Spaanse belastingdruk
De discussie komt op een moment waarop ook onder Spaanse zelfstandigen veel onvrede bestaat over belastingen en bureaucratie.
Volgens de zelfstandigenorganisatie ATA besteden de meer dan 3,4 miljoen autónomos in Spanje gemiddeld ongeveer 226 uur per jaar aan administratieve verplichtingen rond belastingen, arbeid en sociale zekerheid.
ATA becijfert de economische waarde van die verloren tijd op ongeveer 3.390 euro per zelfstandige per jaar, samen goed voor circa 11 miljard euro.
Geen simpele ‘commissie per boete’
Het beeld dat een Spaanse belastinginspecteur persoonlijk een percentage van iedere opgelegde naheffing of boete ontvangt, klopt dus niet.
Wel bestaat er binnen de Agencia Tributaria een omvangrijk systeem van prestatiegerelateerde beloningen. Critici vinden vooral het mogelijke verband tussen de totale belastingopbrengsten en de bonuspot problematisch en vragen om meer transparantie over hoe de bedragen precies worden verdeeld. De Spaanse belastingdienst stelt daar tegenover dat de beloningen gebaseerd zijn op een veel bredere beoordeling van prestaties en niet rechtstreeks op het bedrag dat bij individuele belastingplichtigen wordt geïnd.
De discussie draait daarmee niet zozeer om de vraag óf Spaanse belastingmedewerkers bonussen krijgen, maar vooral om de manier waarop prestaties worden gemeten en hoeveel invloed belastingopbrengsten uiteindelijk op die beloning hebben.
