Onderzoeksjournalist: ‘Ceuta-crisis was waarschuwing van Marokkaanse geheime diensten aan Spanje’

De enorme migratiecrisis die eind juli ontstond in de Spaanse enclave Ceuta zou volgens onderzoeksjournalist José Bautista veel meer zijn geweest dan een plotselinge toestroom van migranten.

Volgens Bautista speelde op de achtergrond een verborgen machtsstrijd tussen Spaanse en Marokkaanse inlichtingendiensten. Marokko zou Spanje een waarschuwing hebben willen geven, waarna de situatie volledig uit de hand liep.

De journalist benadrukt echter dat dit zijn conclusie is op basis van jarenlang onderzoek, gesprekken met bronnen binnen de Marokkaanse veiligheidsdiensten en een internationaal journalistiek onderzoek. Dat Marokko de massale grensoverschrijding bewust organiseerde, is niet officieel bewezen.

Meer dan 72.000 mensen steken grens over

Op 30 en 31 juli vond in Ceuta een ongekende situatie plaats.

In zeer korte tijd wisten meer dan 72.000 mensen vanuit Marokko Spaans grondgebied te bereiken.

Duizenden mensen kwamen via de grensovergang, over de hekken of zwemmend langs de kust naar Ceuta.

De Spaanse autoriteiten werden volledig verrast door de omvang.

De situatie leidde tot grote chaos in de kleine Spaanse enclave, waar opvanglocaties, politie en hulpdiensten de toestroom nauwelijks konden verwerken.

Tientallen mensen overleden

De grenscrisis eiste ook veel slachtoffers.

Op Spaans grondgebied werden later zeker 82 overleden migranten aangetroffen. Marokko bevestigde daarnaast minstens veertien doden aan zijn kant van de grens.

Hulporganisaties schatten dat het werkelijke dodental rond de 140 kan liggen.

Daarmee behoort de gebeurtenis tot de ernstigste migratiecrises die Spanje de afgelopen jaren heeft meegemaakt.

Spaanse inlichtingendienst had vooraf gewaarschuwd

Later bleek dat de Spaanse inlichtingendienst CNI vooraf informatie had over geplande massale pogingen om Ceuta binnen te komen.

Op 29 juli, een dag voor de grootste toestroom, stuurde de CNI informatie naar onder andere:

• de Spaanse autoriteiten in Ceuta;

• de Guardia Civil;

• en de Marokkaanse inlichtingendiensten.

Daarin werd gewaarschuwd dat via sociale media oproepen circuleerden om massaal richting Ceuta te trekken.

De Spaanse regering stelde later dat deze informatie niet duidelijk maakte dat tienduizenden mensen daadwerkelijk de grens zouden oversteken.

Onderzoek naar Marokkaanse spionagediensten

José Bautista is gespecialiseerd in migratie en werkt onder meer voor de onderzoeksorganisatie Fundación porCausa.

Samen met het internationale journalistieke netwerk Forbidden Stories werkte hij de afgelopen jaren aan een uitgebreid onderzoek naar de Marokkaanse veiligheids- en inlichtingendiensten.

Daarvoor spraken journalisten onder andere met voormalige medewerkers van de Marokkaanse geheime diensten.

Het onderzoek richtte zich onder meer op:

• digitale surveillance;

• de Pegasus-spyware;

• toezicht op journalisten en activisten;

• buitenlandse politici;

• en samenwerking tussen Spaanse en Marokkaanse veiligheidsdiensten.

Nieuwe informatie over Pegasus

Uit het internationale onderzoek kwam deze zomer nieuwe informatie naar voren over het gebruik van de beruchte Pegasus-spyware.

Pegasus is zeer geavanceerde software waarmee vrijwel ongemerkt toegang kan worden verkregen tot een mobiele telefoon.

Na besmetting kunnen onder andere:

• berichten;

• foto’s;

• telefoongesprekken;

• contacten;

• locatiegegevens;

• en andere gegevens

worden bekeken.

Een voormalige medewerker van de Marokkaanse binnenlandse veiligheidsdienst DGST verklaarde tegenover de onderzoekers dat hij zelf betrokken was geweest bij surveillance-operaties.

Ook technisch onderzoek en interne documenten zouden delen van zijn verhaal ondersteunen.

Marokko heeft jarenlang ontkend Pegasus te hebben gebruikt.

Ook Spaanse politici zouden doelwit zijn geweest

De Pegasus-affaire is voor Spanje extra gevoelig.

Telefoons van verschillende hooggeplaatste Spaanse politici werden eerder met Pegasus besmet.

Ook van de telefoon van premier Pedro Sánchez werd een grote hoeveelheid informatie buitgemaakt.

Wie precies verantwoordelijk was voor die hack is nooit juridisch definitief vastgesteld.

Journalistieke onderzoeken hebben herhaaldelijk naar Marokko gewezen, maar de Marokkaanse autoriteiten ontkennen betrokkenheid.

Bautista ziet verband met Ceuta

Volgens José Bautista vormt juist het recente onderzoek naar de Marokkaanse inlichtingendiensten een belangrijk onderdeel van wat daarna in Ceuta gebeurde.

Zijn theorie is dat de publicaties zeer gevoelig lagen in Rabat.

De onderzoekers hadden niet alleen informatie gepubliceerd over gebruikte spionagesoftware, maar ook over de structuur van de veiligheidsdiensten, belangrijke functionarissen en voormalige medewerkers die informatie naar buiten brachten.

Volgens Bautista zouden de Marokkaanse diensten hebben vermoed dat sommige van deze bronnen door Spanje werden beschermd.

Hij stelt dat dit vermoeden onjuist was, maar dat Marokko mogelijk desondanks wilde reageren.

‘Waarschuwing aan Spanje’

Bautista omschrijft de gebeurtenissen in Ceuta als onderdeel van een verborgen strijd tussen inlichtingendiensten.

Volgens hem wilde Marokko met de druk aan de grens laten zien hoeveel invloed het kan uitoefenen op Spanje.

De massale toestroom zou bedoeld zijn geweest als een waarschuwing.

Maar volgens Bautista ging het vervolgens veel verder dan oorspronkelijk de bedoeling zou zijn geweest.

Tienduizenden mensen maakten gebruik van de opengevallen grenssituatie, waarna de Marokkaanse autoriteiten de controle zouden zijn kwijtgeraakt.

Nogmaals: deze lezing is niet onafhankelijk of juridisch vastgesteld.

Twee invloedrijke mannen genoemd

Bautista noemt vooral twee personen als zeer invloedrijk binnen het Marokkaanse machtssysteem.

De eerste is Fouad Ali El Himma, een belangrijke adviseur en vertrouweling van koning Mohammed VI.

De tweede is Abdellatif Hammouchi, hoofd van de Marokkaanse binnenlandse veiligheidsdienst DGST en een van de belangrijkste veiligheidsfunctionarissen van het land.

Hammouchi onderhoudt tegelijkertijd nauwe contacten met Spanje.

Opvallend genoeg kreeg hij in november 2025 van de Spaanse minister van Binnenlandse Zaken Fernando Grande-Marlaska nog een hoge Spaanse onderscheiding van de Guardia Civil.

Spanje en Marokko werken nauw samen

De relatie tussen Spanje en Marokko is ingewikkeld.

Aan de ene kant hebben beide landen elkaar hard nodig.

Ze werken intensief samen op het gebied van:

• terrorismebestrijding;

• drugshandel;

• grensbewaking;

• migratie;

• georganiseerde criminaliteit;

• en handel.

Marokko is bovendien voor Spanje een belangrijke economische partner en speelt een cruciale rol bij het controleren van de migratieroutes vanuit Afrika richting Europa.

Tegelijkertijd bestaat diep wantrouwen

Volgens Bautista gaat achter die samenwerking echter ook veel wantrouwen schuil.

Spanje en Marokko hebben verschillende strategische belangen.

Daarbij spelen gevoelige onderwerpen zoals:

• Ceuta en Melilla;

• de Westelijke Sahara;

• migratie;

• visserij;

• territoriale grenzen;

• militaire samenwerking;

• en de relatie van Spanje met Algerije.

Daardoor kunnen beide landen aan de oppervlakte nauw samenwerken terwijl achter de schermen spanningen bestaan.

Eerdere crisis in Ceuta in 2021

Dat migratie een rol kan spelen bij diplomatieke conflicten is niet nieuw.

In mei 2021 kwamen binnen zeer korte tijd duizenden mensen vanuit Marokko Ceuta binnen.

Die crisis ontstond tijdens een diplomatiek conflict nadat Spanje Brahim Ghali, leider van het Polisario-front, medische behandeling had gegeven.

Marokko was daar zeer ontstemd over.

De plotseling sterk verminderde grensbewaking werd destijds breed gezien als onderdeel van de diplomatieke druk op Madrid.

Relatie veranderde later opnieuw

Na die crisis verbeterden de betrekkingen tussen Spanje en Marokko.

Premier Pedro Sánchez wijzigde in 2022 bovendien de Spaanse positie over de Westelijke Sahara en sprak steun uit voor het Marokkaanse autonomieplan als basis voor een oplossing.

Daarna werd de samenwerking op onder meer migratie en veiligheid weer sterk uitgebreid.

De gebeurtenissen van juli 2026 laten echter zien hoe kwetsbaar die relatie nog altijd kan zijn.

Onderzoek naar gebeurtenissen gaat door

Ook binnen Spanje wordt nog onderzocht wat er precies misging rond de enorme toestroom naar Ceuta.

Een belangrijke vraag is waarom waarschuwingen vooraf niet tot voldoende maatregelen leidden.

Daarnaast bestaat discussie over de rol van de Marokkaanse grensbewaking.

De Spaanse regering heeft tot nu toe niet officieel geconcludeerd dat Rabat de crisis bewust organiseerde.

Wel blijkt uit vrijgegeven documenten dat Spaanse veiligheidsdiensten al vooraf zorgen hadden en zelfs hun Marokkaanse collega’s waarschuwden.

Journalist neemt inmiddels veiligheidsmaatregelen

Voor José Bautista heeft het onderzoek persoonlijke gevolgen.

Volgens Infobae neemt hij inmiddels extra veiligheidsmaatregelen vanwege zijn publicaties over de Marokkaanse geheime diensten.

Zijn onderzoek maakt deel uit van een groter internationaal project waarbij journalisten uit verschillende landen proberen inzicht te krijgen in de manier waarop Marokkaanse veiligheidsdiensten opereren.

Grote vraag blijft onbeantwoord

Daarmee blijft één cruciale vraag boven de gebeurtenissen in Ceuta hangen:

was de grenscrisis een ongecontroleerde massale migratiepoging, of werd de situatie bewust gebruikt om politieke druk op Spanje uit te oefenen?

Dat Spaanse inlichtingendiensten vooraf waarschuwden voor de toestroom is inmiddels gedocumenteerd.

Ook staat vast dat de Marokkaanse grenscontrole tijdens de crisis onvoldoende voorkwam dat tienduizenden mensen Ceuta bereikten.

Maar de veel verdergaande beschuldiging dat de Marokkaanse geheime diensten de operatie bewust op gang brachten als vergelding voor het spionageonderzoek, blijft vooralsnog een journalistieke conclusie en geen bewezen feit.

De komende onderzoeken naar de gebeurtenissen van 30 en 31 juli moeten mogelijk meer duidelijkheid geven over wat er werkelijk achter de schermen gebeurde.