Krakende bodem in Grazalema: experts richten aandacht op onder druk staand aquifer
Waarom ‘kraakt’ de bodem in Grazalema? Experts wijzen op overbelaste aquifer, niet op aardbevingen
Tijdens de noodsituatie na de historische regenval door storm Leonardo in Andalusië richt de aandacht zich niet alleen op rivieren en wegen, maar ook op wat zich onder de grond afspeelt. In Grazalema, waar in korte tijd uitzonderlijke hoeveelheden regen zijn gevallen — lokaal tot 600 liter per vierkante meter in 24 uur — maken bewoners melding van trillingen en vreemde geluiden in hun woningen.
Toch waarschuwen deskundigen van het Instituto Geológico y Minero de España (IGME-CSIC) voor te snelle conclusies. Volgens Raúl Pérez, onderzoeker gespecialiseerd in geologische risico’s en klimaatverandering, zijn de recente aardbevingen in de provincies Cádiz en Málaga van tektonische aard en maken zij deel uit van de normale geologische activiteit in de regio.
“Er is momenteel geen enkel wetenschappelijk bewijs dat een direct verband aantoont tussen de regenval en de geregistreerde aardbevingen,” benadrukt Pérez. Volgens hem heeft de gelijktijdigheid van zware regen en ondergrondse geluiden geleid tot misinterpretaties, waaronder het gebruik van de term ‘hydroseïsme’. “Wetenschappelijk is er geen onderbouwing voor de stelling dat hier sprake is van hydro-aardbevingen.”
Het echte risico: een ‘opgeladen’ aquifer
Volgens de experts ligt het grootste gevaar niet bij seismische activiteit, maar bij het grondwatersysteem. De ondergrondse waterlaag (aquifer) is door de extreme regenval volledig verzadigd en staat onder hoge druk.
Wanneer een karstische aquifer — zoals die onder Grazalema — ‘in lading’ komt, verandert haar natuurlijke gedrag. Water dat normaal via zinkgaten de ondergrond in stroomt, kan plotseling als bron naar boven komen. Dat verklaart de beelden van water dat via stopcontacten, toiletten en vloeren in huizen omhoogkomt.
Zowel het IGME als het Instituto Geográfico Nacional (IGN) bevestigen dat er geen directe relatie is vastgesteld tussen de regenval en aardbevingen. De focus van de noodmaatregelen ligt daarom op hydrologische processen en niet op seismische dreiging.
Wat gebeurt er onder de grond?
Een karstische aquifer ontstaat in oplosbare gesteenten zoals kalksteen. Door eeuwenlange oplossing van het gesteente ontstaan grotten, scheuren en ondergrondse kanalen. Deze structuren maken het systeem zeer doorlatend en gevoelig voor plotselinge wateraanvoer.
Door de extreme regenval stijgt de grondwaterspiegel snel. Dat kan leiden tot waterstromen onder hoge druk door ondergrondse kanalen. In sommige gevallen kan dit kleine verzakkingen of lokale instortingen veroorzaken.
Juan José Durán, eveneens betrokken bij de analyse, wijst erop dat karstsystemen ook een voordeel hebben: “Net zoals het water snel stijgt, kan het ook snel weer dalen.” Wel sluit hij lokale verzakkingen niet uit, vooral wanneer er vooraf al scheurvorming zichtbaar is.
Geen geregistreerde aardbevingen in Grazalema
Volgens Luis Cabañas van het IGN is er in Grazalema zelf geen aardbeving of microschok geregistreerd tijdens de stormperiode. “Onze meetinstrumenten tonen geen seismische activiteit in de gemeente,” stelt hij.
De kleine aardbevingen die wel zijn waargenomen in andere delen van Andalusië (met magnitudes tussen 1,8 en 2,4) passen binnen het normale tektonische patroon van de regio. Dat zij samenvallen met de stormperiode betekent volgens deskundigen niet automatisch dat er een oorzakelijk verband bestaat.
Wat zijn ‘hydroseïsmen’?
Het begrip hydroseïsme is gebaseerd op een hypothese uit de jaren tachtig, waarbij veranderingen in waterdruk binnen gesteente mogelijk tektonische activiteit kunnen beïnvloeden. Volgens Pérez is dit fenomeen slechts in enkele twijfelachtige gevallen aangetoond en wetenschappelijk nog niet overtuigend bewezen.
Wanneer water onder hoge druk in breuken en scheuren infiltreert, kan dit theoretisch kleine spanningsverschuivingen veroorzaken. Maar in het geval van Grazalema ontbreekt elk concreet bewijs dat dit mechanisme hier speelt.
Voorzichtigheid blijft geboden
Om de situatie te monitoren heeft het IGME een multidisciplinair team ingezet met specialisten in hydrogeologie, aardverschuivingen en overstromingsrisico’s. Tijdelijke maatregelen, zoals het creëren van ontlastingsopeningen in muren om waterdruk te verminderen, lijken effect te hebben.
De komende dagen zal duidelijker worden hoe snel het grondwater zich herstelt. Tot die tijd blijft waakzaamheid geboden, niet vanwege aardbevingen, maar vanwege de extreme belasting van het ondergrondse watersysteem.
