Meer dan 80 procent van Spanjaarden ademt lucht die niet aan nieuwe EU-normen voldoet

Meer dan 80 procent van de Spaanse bevolking woont volgens Greenpeace in gebieden waar de luchtkwaliteit niet voldoet aan de strengere normen die de Europese Unie de komende jaren gaat hanteren. Vooral verkeer, industrie, havens en vliegvelden zorgen voor vervuiling, terwijl hoge temperaturen het probleem met ozon verder kunnen verergeren.

De waarschuwing komt rond de Internationale Dag van Schone Lucht op 7 september en zet opnieuw de schijnwerpers op een probleem dat lang niet alleen Madrid en Barcelona raakt.

Meer dan 80 procent volgens nieuwe maatstaven

Cristina Arjona, verantwoordelijk voor mobiliteit bij Greenpeace Spanje, stelt dat meer dan 80 procent van de inwoners lucht inademt die volgens de nieuwe Europese maatstaven als te vervuild moet worden beschouwd.

Dat betekent niet dat 80 procent van Spanje momenteel de bestaande wettelijke grenswaarden overschrijdt.

De nieuwe Europese regels zijn namelijk aanzienlijk strenger dan de normen waarmee Spanje jarenlang heeft gewerkt en brengen de toegestane concentraties dichter bij de gezondheidsadviezen van de Wereldgezondheidsorganisatie.

Een gebied kan daardoor vandaag nog juridisch aan de regels voldoen, maar vanaf 2030 niet meer aan de nieuwe grenswaarden.

Bijna 33 miljoen mensen boven nieuwe EU-grenzen

Ook milieuorganisatie Ecologistas en Acción komt tot zorgwekkende cijfers.

Uit haar jaarlijkse onderzoek naar de Spaanse luchtkwaliteit blijkt dat in 2025 bijna 33 miljoen mensen werden blootgesteld aan vervuilingsniveaus die minstens één van de nieuwe Europese grenswaarden voor 2030 overschrijden.

Dat is ongeveer twee derde van de Spaanse bevolking.

Het verschil met de ruim 80 procent die Greenpeace noemt komt doordat organisaties verschillende meetmethoden en indicatoren kunnen gebruiken. De cijfers moeten daarom niet rechtstreeks als hetzelfde worden beschouwd.

Verkeer belangrijkste oorzaak

Voor de meeste inwoners bevindt de grootste vervuilingsbron zich niet bij een verre fabriek, maar gewoon op straat.

Wegverkeer is een van de belangrijkste bronnen van luchtverontreiniging in Spanje, vooral van stikstofdioxide (NO₂) en fijnstof.

Met name bewoners van drukke stedelijke gebieden en grote verkeersaders kunnen langdurig aan hogere concentraties worden blootgesteld.

Daarnaast zijn er lokale problemen rond:

• industrieterreinen;
• grote havens;
• cruisehavens;
• vliegvelden;
• locaties waar bouwmaterialen en puin worden opgeslagen of overgeladen.

Madrid en Barcelona blijven probleemgebieden

In de grootste Spaanse steden is verkeer traditioneel een belangrijke bron van vervuiling.

Madrid en Barcelona hebben daarom lage-emissiezones ingevoerd om de uitstoot van voertuigen terug te dringen.

Greenpeace erkent dat in onder meer Madrid, Barcelona en Pontevedra verbeteringen zijn bereikt, maar stelt tegelijkertijd dat niet iedere Spaanse lage-emissiezone even effectief is.

Sommige gemeenten zouden volgens de milieuorganisatie gebieden als lage-emissiezone hebben aangewezen die daarvoor al grotendeels verkeersvrij waren, waardoor de daadwerkelijke extra vermindering van vervuiling beperkt blijft.

Nieuwe Europese normen worden fors strenger

De EU nam in oktober 2024 Richtlijn 2024/2881 over luchtkwaliteit aan.

De lidstaten moeten deze uiterlijk op 11 december 2026 in hun nationale wetgeving hebben verwerkt. Vanaf 2030 gelden strengere grenswaarden voor belangrijke vervuilende stoffen zoals fijnstof en stikstofdioxide.

Daarmee probeert Europa dichter in de buurt te komen van de aanbevelingen van de Wereldgezondheidsorganisatie.

Voor Spanje betekent dat dat steden de komende jaren mogelijk aanvullende maatregelen moeten nemen om aan de strengere normen te voldoen.

Hitte zorgt voor extra ozonprobleem

Luchtvervuiling wordt niet uitsluitend veroorzaakt door uitlaatgassen en industriële uitstoot.

Ook het weer speelt een belangrijke rol.

Bij veel zon en hoge temperaturen kunnen stikstofoxiden en andere stoffen in de atmosfeer reageren en ozon op leefniveau vormen.

Dat is iets anders dan de ozonlaag hoog in de atmosfeer. Ozon dicht bij de grond is juist schadelijk voor mensen, planten en ecosystemen.

Volgens Ecologistas en Acción bereikte de ozonvervuiling in Spanje in 2025 het hoogste niveau sinds 2015. De vele warme en zonnige periodes droegen daaraan bij.

Bosbranden verslechteren luchtkwaliteit eveneens

Ook grote natuurbranden kunnen de luchtkwaliteit plotseling sterk verslechteren.

Bij bosbranden komen grote hoeveelheden fijnstof en andere schadelijke stoffen vrij die door de wind honderden kilometers kunnen worden verspreid.

De Wereld Meteorologische Organisatie waarschuwde deze week opnieuw dat hittegolven en natuurbranden een steeds grotere bedreiging vormen voor de luchtkwaliteit. In 2025 werden onder meer in het noordwesten van Spanje verhoogde concentraties fijnstof door natuurbranden vastgesteld.

Vervuiling is lang niet altijd zichtbaar

Een blauwe lucht betekent niet automatisch dat de lucht schoon is.

Stikstofdioxide, fijnstof en ozon kunnen in schadelijke concentraties aanwezig zijn zonder dat er een duidelijke bruine of grijze smoglaag zichtbaar is.

Daarom spelen meetstations een belangrijke rol bij het bepalen van de luchtkwaliteit.

Greenpeace zet wel vraagtekens bij de locatie van sommige meetpunten. Wanneer een meetstation bijvoorbeeld in een park of rustige straat staat, kan het een andere waarde registreren dan op een drukke verkeersader waar dagelijks duizenden mensen langskomen.

Gezondheid belangrijkste reden voor strengere normen

Luchtverontreiniging is niet alleen een milieuprobleem.

Langdurige blootstelling aan fijnstof, stikstofdioxide en ozon wordt in verband gebracht met onder meer luchtweg- en hart- en vaatziekten.

Vooral kinderen, ouderen en mensen met bestaande luchtweg- of hartproblemen zijn kwetsbaarder voor hoge concentraties vervuiling.

Daarom probeert de Europese Unie de wettelijke normen steeds verder in de richting te brengen van de strengere gezondheidsadviezen van de WHO.

Spanje moet vóór december wetgeving aanpassen

De komende maanden worden belangrijk voor Spanje.

De Europese richtlijn is al vastgesteld, maar de Spaanse wetgeving moet uiterlijk 11 december 2026 volledig zijn aangepast.

Daarna zal de aandacht steeds sterker verschuiven naar de vraag welke steden en regio’s op koers liggen om in 2030 aan de nieuwe grenswaarden te voldoen.

Dat kan leiden tot strengere verkeersmaatregelen, uitbreiding van lage-emissiezones, schoner openbaar vervoer en extra eisen voor industrie en andere grote vervuilingsbronnen.

Luchtvervuiling veel groter probleem dan alleen grote steden

De belangrijkste conclusie is dat luchtverontreiniging in Spanje niet alleen een probleem van Madrid of Barcelona is.

Volgens Greenpeace woont meer dan 80 procent van de bevolking in gebieden waar de lucht volgens de strengere toekomstige normen te vervuild is. Het onderzoek van Ecologistas en Acción laat daarnaast zien dat bijna 33 miljoen mensen in 2025 werden blootgesteld aan waarden boven minstens één van de nieuwe EU-limieten voor 2030.

Met strengere Europese regels op komst en steeds warmere zomers zal luchtkwaliteit daardoor de komende jaren waarschijnlijk een belangrijker onderwerp worden in Spaanse steden én daarbuiten.