Politie: massale instroom Ceuta verliep in verschillende golven om Spaanse grensbewaking te laten bezwijken
De massale grensoverschrijdingen naar Ceuta op 30 en 31 juli verliepen volgens een nieuw rapport van de Policía Nacional niet willekeurig, maar in verschillende opeenvolgende “golven” met telkens een ander profiel. Volgens de onderzoekers was het effect daarvan dat de Spaanse grensbewaking stap voor stap werd overbelast.
Het rapport is opgesteld door het Centro Nacional de Inmigración y Fronteras (CENIF) en overgedragen aan de Audiencia Nacional, die de gebeurtenissen rond Ceuta onderzoekt. Het document telt ongeveer 55 pagina’s en beschrijft de instroom als sterk georganiseerd en niet als een volledig spontane migratiebeweging.
Eerste golf: voornamelijk jonge mannen
Volgens het politierapport bestond de eerste grote groep voornamelijk uit jonge mannen tussen ongeveer 15 en 25 jaar, onder wie veel minderjarigen.
Veel van hen zouden zijn uitgerust met neopreenpakken, zwemvliezen, autobanden, luchtbedden of andere hulpmiddelen waarmee zij via zee richting Ceuta konden komen.
Deze eerste fase duurde volgens het onderzoek tot ongeveer 11.00 uur op 30 juli.
De politie concludeert dat deze golf vooral tot gevolg had dat de beschikbare middelen en politiemensen aan de grens snel werden overbelast. Uiteindelijk gingen toegangen open en konden grote aantallen mensen Spaans grondgebied bereiken.
Tweede golf: gezinnen, vrouwen en jonge kinderen
Na ongeveer 11.00 uur veranderde volgens het rapport opvallend genoeg het profiel van de mensen die richting Ceuta trokken.
Er verschenen steeds meer gezinnen, vrouwen en kleine kinderen.
Veel van deze mensen droegen gewone sportkleding en slippers en beschikten niet over de zwemuitrusting die bij een deel van de eerste groep werd gezien.
Volgens de politie had deze verandering grote gevolgen voor het optreden van de Spaanse veiligheidsdiensten.
Bij grote aantallen gezinnen met kleine kinderen is het voor politie en Guardia Civil immers veel moeilijker om fysieke of dwangmiddelen in te zetten om een grensgebied opnieuw onder controle te krijgen.
Het CENIF stelt daarom dat deze tweede fase de reeds overbelaste Spaanse grensbewaking nog verder verzwakte.
Vervolgens opnieuw vooral jonge mannen
Later veranderde het profiel volgens het onderzoek opnieuw en begon het meer te lijken op de eerste groep, met opnieuw een grotere aanwezigheid van jonge mannen.
Het CENIF spreekt daarom van een “escalonado y graduado”, oftewel een stapsgewijs en geleidelijk proces.
Volgens het rapport was het resultaat dat Spanje eerst maximaal onder druk werd gezet en vervolgens steeds minder mogelijkheden had om de situatie weer onder controle te krijgen.
Politie denkt dat migratie niet voor iedereen het hoofddoel was
Een andere opvallende conclusie in het rapport betreft de vraag waarom zoveel mensen de grens overstaken.
Volgens het CENIF keerde een groot deel van de deelnemers relatief snel vrijwillig terug naar Marokko.
De onderzoekers schatten dat slechts ongeveer 5 tot 10 procent van de mensen die de grens passeerden daadwerkelijk de intentie had om in Spanje te blijven.
De politie maakt daarom onderscheid tussen twee groepen.
Enerzijds waren er mensen die gebruikmaakten van de grote mensenmassa om Spanje daadwerkelijk binnen te komen en vervolgens in Ceuta bleven, mogelijk in afwachting van een mogelijkheid om naar het Spaanse vasteland te reizen.
Anderzijds waren er volgens het onderzoek grote aantallen mensen die na korte tijd weer naar Marokko terugkeerden.
Het rapport stelt dat onder die laatste groep ook personen waren die door berichten op sociale media werden aangetrokken en de grensovergang mogelijk als een uitzonderlijke gebeurtenis zagen waaraan zij wilden deelnemen.
‘Meer dan een normale mensensmokkelorganisatie kan organiseren’
Volgens het CENIF vergde de schaal en coördinatie van de gebeurtenissen een niveau van organisatie dat aanzienlijk hoger ligt dan wat de bekende netwerken voor mensensmokkel in het gebied doorgaans kunnen uitvoeren.
Het rapport spreekt volgens EFE van een hoog niveau van specialisatie dat ver boven de bekende capaciteit van lokale criminele organisaties zou liggen.
Onderzoekers wijzen daarbij onder andere op:
- de grote aantallen deelnemers;
- communicatie via sociale media;
- de verschillende opeenvolgende groepen;
- de verplaatsing van mensen richting specifieke grenspunten;
- en het gedrag van Marokkaanse veiligheidsfunctionarissen rond de grens.
In een ander onderdeel van hetzelfde rapport wordt bovendien gesproken over mogelijke actieve begeleiding door geüniformeerde en niet-geüniformeerde personen die met de Marokkaanse veiligheidsdiensten in verband worden gebracht.
Rapport spreekt van ‘zonegrijze strategie’
Het CENIF gaat in zijn analyse verder dan alleen migratie.
Volgens de onderzoekers kunnen dit soort acties kenmerken hebben van een zogenoemde ‘grijze-zone-strategie’: druk uitoefenen op een ander land zonder dat er sprake is van een traditionele militaire confrontatie.
Het rapport noemt als mogelijke gevolgen onder meer:
- overbelasting van grensbewaking;
- druk op politie en hulpdiensten;
- problemen met opvang en gezondheidszorg;
- politieke instabiliteit;
- maatschappelijke spanningen;
- en schade aan de internationale positie van Spanje.
Dat is een analyse van de politie en nog geen juridische vaststelling door een rechtbank.
Groot verschil met 15 augustus
De onderzoekers vergelijken de gebeurtenissen van eind juli ook met een nieuwe oproep om op 15 augustus massaal naar Ceuta te trekken.
Toen reageerden de Marokkaanse autoriteiten heel anders.
Volgens het politierapport werden veel meer agenten ingezet en vonden honderden arrestaties plaats voordat grote groepen de Spaanse grens konden bereiken.
Juist dat verschil wordt door de onderzoekers meegenomen in hun analyse van wat er eind juli gebeurde.
Waarschuwing al op 29 juli verstuurd
Het rapport bevestigt daarnaast dat het CENIF op 29 juli, één dag vóór de massale grensoverschrijdingen, een waarschuwing heeft gestuurd naar de grensposten van Ceuta en Melilla.
Daarin werd gewaarschuwd voor een mogelijk risico op grootschalige illegale grensoverschrijdingen op 30 juli.
Dat punt is inmiddels politiek zeer gevoelig geworden. Oppositiepartijen willen weten welke informatie vooraf beschikbaar was en of de Spaanse regering en veiligheidsdiensten voldoende voorbereid waren.
Onderzoek nog niet afgerond
Hoewel het politierapport scherpe conclusies trekt over de planning en uitvoering, is juridisch nog niet vastgesteld wie uiteindelijk verantwoordelijk was voor de organisatie.
De directeur-generaal van de Policía Nacional heeft benadrukt dat er geen rapport is dat definitief een specifieke Marokkaanse instantie aanwijst als intellectuele opdrachtgever van de gebeurtenissen.
De Audiencia Nacional onderzoekt daarom verder wie de verschillende onderdelen van de massale grensoverschrijding organiseerde en welke rol personen aan beide zijden van de grens daarbij mogelijk hebben gespeeld.
Wel wordt het beeld steeds duidelijker dat de gebeurtenissen van 30 en 31 juli volgens het CENIF veel meer waren dan een onverwachte spontane migratiestroom.
