Politieke spanning loopt op in Spanje: Ceuta-crisis, verkiezingsstrijd en onrust in Catalonië
Spanje beleeft een politiek onrustige septembermaand. Nieuwe documenten over de massale migratiecrisis in Ceuta hebben geleid tot zware kritiek op de regering van Pedro Sánchez, politieke partijen beginnen zich steeds nadrukkelijker voor te bereiden op de verkiezingen van 2027 en in Barcelona eindigde de Catalaanse nationale feestdag met confrontaties, arrestaties en gewonde politieagenten.
Vooral de vraag hoeveel de Spaanse autoriteiten vooraf wisten over de gebeurtenissen in Ceuta zorgt inmiddels voor een felle politieke strijd.
Regering maakt 40 documenten over Ceuta openbaar
De Spaanse regering heeft 40 documenten vrijgegeven over de gebeurtenissen voorafgaand aan en tijdens de massale grensoverschrijdingen vanuit Marokko naar Ceuta op 30 en 31 juli.
In die twee dagen kwamen rond de 80.000 mensen vanuit Marokko de Spaanse autonome stad binnen.
Uit de openbaar gemaakte stukken blijkt dat de Spaanse inlichtingendienst CNI op 29 juli, een dag vóór het begin van de crisis, informatie doorgaf over oproepen op sociale media om Ceuta zowel over land als via zee binnen te komen.
Volgens het CNI bevonden zich ongeveer 180.000 mensen in de online groepen waarin dergelijke oproepen circuleerden.
CNI waarschuwde voor mogelijke actie
Een bericht van een CNI-medewerker aan de regeringsdelegatie in Ceuta meldde op 29 juli dat er voor de volgende dag een oproep bestond om via de grens en de zee Ceuta binnen te komen.
Later die dag stuurde de CNI bovendien een zogenoemde vroegtijdige waarschuwing aan de Marokkaanse veiligheidsdiensten waarin werd gesproken over mogelijke pogingen om de grens over te steken rond de viering van de Marokkaanse Troonfeestweek.
Dat er waarschuwingen waren, staat daarmee vast. De politieke discussie draait nu vooral om de vraag of de informatie duidelijk genoeg was om de enorme omvang van de daaropvolgende crisis te kunnen voorzien.
Sánchez: omvang was niet te voorspellen
Premier Pedro Sánchez houdt vol dat de informatie waarover de autoriteiten beschikten niet wees op een grensoverschrijding van deze uitzonderlijke omvang.
Volgens hem kon niemand in Spanje of binnen de Europese Unie op basis van de beschikbare informatie voorzien wat er op 30 en 31 juli zou gebeuren. Ook uit de openbaar gemaakte stukken blijkt dat de waarschuwingen wel spraken over mogelijke pogingen de grens over te steken, maar niet over tienduizenden mensen in een zeer korte periode.
De regering zegt de documenten juist te hebben vrijgegeven om duidelijkheid te geven over wat de verschillende veiligheidsdiensten vooraf wisten.
Oppositie legt verantwoordelijkheid bij regering
Voor de oppositie hebben de documenten de kritiek echter juist versterkt.
De Partido Popular (PP) stelt dat de regering signalen heeft onderschat en onvoldoende heeft gehandeld. PP-leider Alberto Núñez Feijóo heeft Sánchez opnieuw scherp aangevallen over zijn aanpak van de crisis.
Ook Vox legt de verantwoordelijkheid bij de landelijke regering en is zeer kritisch over de relatie tussen Madrid en Rabat.
Maar de kritiek komt niet alleen van de traditionele oppositie. Ook Junts, dat in het Spaanse parlement regelmatig een doorslaggevende rol speelt, zegt dat de gebeurtenissen aantonen dat de regering onvoldoende in staat is geweest de grens en de veiligheid te controleren. Junts sprak van een situatie van grote bestuurlijke chaos.
Europese Unie geeft Spanje bijna 115 miljoen euro
Brussel heeft inmiddels aanvullende hulp toegezegd.
De Europese Commissie stelt 114,7 miljoen euro aan noodsteun beschikbaar om Spanje te helpen met de situatie in Ceuta. Daarvan komt 82,7 miljoen uit het Europese Asiel-, Migratie- en Integratiefonds en 32 miljoen uit het fonds voor grensbeheer en visa.
Het geld is onder andere bedoeld voor:
- extra grensbewaking;
- warmtecamera’s en observatietechnologie;
- drijvende detectiesystemen;
- onderwaterdrones;
- extra personeel;
- opvangvoorzieningen;
- registratie en screening;
- ondersteuning bij terugkeer;
- opvang van alleenstaande minderjarigen.
Ook Frontex, Europol en het EU-Asielagentschap hebben toegezegd hun operationele ondersteuning uit te breiden.
Situatie van minderjarigen blijft groot probleem
Een bijzonder ingewikkeld onderdeel van de crisis is de opvang van alleenstaande minderjarige migranten.
Op 8 september waren in Ceuta inmiddels 2.004 minderjarigen officieel geïdentificeerd. De autoriteiten willen voor ieder kind afzonderlijk bekijken of gezinshereniging, bescherming of een andere juridische procedure nodig is.
De Spaanse regering heeft daarnaast extra geld beschikbaar gesteld voor opvang, juridische bijstand, onderwijs, gezondheidszorg en psychosociale ondersteuning.
Politieke aandacht verschuift ondertussen naar 2027
Terwijl de crisis in Ceuta voortduurt, komt ook de volgende landelijke verkiezingsstrijd steeds duidelijker in beeld.
Pedro Sánchez heeft bevestigd dat de Spaanse parlementsverkiezingen in 2027 plaatsvinden. Een exacte datum heeft hij nog niet bekendgemaakt.
Sánchez heeft bovendien laten weten dat hij zelf opnieuw kandidaat wil zijn voor het premierschap. Hij zegt daarvoor nog steeds de motivatie en energie te hebben.
Daarmee lijkt voorlopig een einde te komen aan speculaties dat de PSOE met een andere lijsttrekker de verkiezingen zou ingaan.
Podemos schuift Irene Montero naar voren
Ook links van de PSOE worden de posities ingenomen.
Voormalig minister van Gelijkheid en huidig Europarlementariër Irene Montero heeft op 12 september officieel aangegeven dat zij kandidaat wil worden voor Podemos bij de volgende landelijke verkiezingen.
Ze wil dat via open voorverkiezingen doen waarbij niet alleen partijleden zouden mogen stemmen.
Haar politieke boodschap draait onder andere om vrede, betaalbare huisvesting, werk, koopkracht en kortere werktijden.
Podemos had eerder al bekendgemaakt Montero als belangrijkste kandidaat voor de landelijke verkiezingen naar voren te willen schuiven.
Linkerzijde blijft verdeeld
De grote vraag is of de partijen links van de PSOE opnieuw samen zullen optrekken.
Podemos en Sumar werkten bij de verkiezingen van 2023 nog samen, maar de samenwerking liep later stuk en Podemos verliet de parlementaire fractie van Sumar.
Voor 2027 proberen verschillende partijen opnieuw hun positie te bepalen. Daardoor kan de onderlinge verhouding binnen links uiteindelijk belangrijk worden voor de vraag of Sánchez na de verkiezingen opnieuw een meerderheid kan vormen.
Diada in Catalonië eindigt met onrust
Ook in Catalonië liepen de politieke spanningen deze week op.
Op 11 september, tijdens de jaarlijkse Diada Nacional de Catalunya, vonden in Barcelona zoals gebruikelijk onafhankelijkheidsmanifestaties plaats.
Naast de reguliere demonstraties waren er echter ook bijeenkomsten van radicaal-rechtse Spaanse nationalisten en antifascistische tegenbetogers.
De politie zette grote aantallen Mossos d’Esquadra in om te voorkomen dat de groepen rechtstreeks met elkaar in botsing zouden komen.
18 arrestaties en negen gewonde agenten
Tijdens de ongeregeldheden op 11 september werden uiteindelijk 18 mensen gearresteerd, van wie tien minderjarig waren.
Negen agenten van de Mossos d’Esquadra raakten lichtgewond.
De eerste confrontaties vonden plaats rond het monument van Mossèn Jacint Verdaguer, waar de extreemrechtse organisatie Núcleo Nacional een bijeenkomst had aangekondigd onder de leus dat de Catalaanse identiteit onderdeel is van de Spaanse identiteit.
Ongeveer duizend antifascistische demonstranten verzamelden zich in dezelfde omgeving.
De politie trad op om een directe confrontatie te voorkomen. Later verplaatsten de ongeregeldheden zich richting Passeig de Sant Joan en Arc de Triomf.
Daar werden onder meer containers in brand gestoken en voorwerpen naar agenten gegooid.
Nog drie arrestaties op avond vóór Diada
Ook op 10 september, de avond vóór de officiële Diada, was het al onrustig.
Rond het Fossar de les Moreres probeerden antifascistische demonstranten een bijeenkomst van de separatistische partij Aliança Catalana en partijleider Sílvia Orriols te verstoren.
De Mossos grepen verschillende keren in en arresteerden die avond drie personen.
Wanneer beide dagen worden samengenomen, kwam het aantal arrestaties rond de Diada-activiteiten daarmee op 21.
Niet de hele Diada verliep gewelddadig
Het is wel belangrijk onderscheid te maken tussen de verschillende manifestaties.
De grote onafhankelijkheidsdemonstraties zelf trokken duizenden deelnemers en verliepen grotendeels zonder ernstige incidenten.
De zwaarste ongeregeldheden ontstonden vooral rond concurrerende radicale groepen en latere confrontaties met de politie. De 18 arrestaties van 11 september moeten dus niet worden opgevat alsof de gehele Catalaanse nationale feestdag in geweld ontaardde.
Drie dossiers zetten Spaanse politiek onder druk
De komende maanden krijgt de regering-Sánchez daardoor met verschillende politieke uitdagingen tegelijk te maken.
De crisis in Ceuta blijft vragen oproepen over grensbewaking, inlichtingen en de relatie met Marokko. Tegelijkertijd begint de campagne richting 2027 al vorm te krijgen en blijven de politieke tegenstellingen in Catalonië zichtbaar.
Voor Sánchez is vooral Ceuta op korte termijn het gevoeligste dossier. De openbaarmaking van de documenten heeft de discussie namelijk niet beëindigd, maar juist verplaatst naar een nieuwe vraag: er waren waarschuwingen, maar had de regering op basis daarvan meer moeten doen?
Die discussie zal waarschijnlijk nog enige tijd doorgaan.
