Spaanse pensioenstelsel kreeg sinds 2010 ruim 500 miljard euro steun van de staat
Het Spaanse publieke pensioenstelsel is in toenemende mate afhankelijk van financiële steun vanuit de staatsbegroting. Sinds 2010 is volgens een recent onderzoek ruim 501 miljard euro via overdrachten en leningen beschikbaar gesteld om tekorten binnen het contributieve pensioenstelsel op te vangen.
Vooral de laatste jaren is die financiële ondersteuning sterk toegenomen. Alleen al tussen 2018 en 2025 werd ongeveer 355,9 miljard euro aan het systeem toegevoegd. Dat is ruim 70 procent van alle extra financiering sinds 2010.
Pensioenuitgaven boven 218 miljard euro
Spanje gaf in 2025 volgens het onderzoek in totaal 218,3 miljard euro uit aan publieke pensioenen.
Dat komt overeen met ongeveer 12,9 procent van het Spaanse bruto binnenlands product.
Het aandeel van pensioenen in de economie is de afgelopen decennia duidelijk toegenomen. Sinds het jaar 2000 steeg de pensioenuitgave als percentage van het bbp met bijna vier procentpunt.
De stijging wordt onder meer veroorzaakt door het groeiende aantal gepensioneerden, hogere gemiddelde pensioenen en het feit dat Spanjaarden gemiddeld langer leven.
Premies alleen zijn niet voldoende
Het Spaanse pensioenstelsel wordt voor een belangrijk deel gefinancierd via sociale premies die werknemers en werkgevers afdragen.
Die inkomsten zijn echter niet voldoende om alle contributieve pensioenuitgaven te betalen.
Volgens het onderzoek bedroeg het daadwerkelijke tekort van het contributieve systeem in 2025 ongeveer 56,95 miljard euro, oftewel 3,4 procent van het bbp.
Dat bedrag ligt aanzienlijk hoger dan het officiële boekhoudkundige tekort van de Seguridad Social van 7,35 miljard euro.
Het verschil ontstaat doordat grote overdrachten vanuit de staatsbegroting in de officiële boekhouding als inkomsten van de sociale zekerheid worden meegeteld.
Bijna 48,3 miljard euro aan overdrachten
De omvang van deze overheidsbijdragen is de afgelopen jaren snel gestegen.
In 2018 werd ongeveer 20,1 miljard euro vanuit de staat overgedragen om het tekort van het contributieve pensioenstelsel te financieren.
In 2025 was dat opgelopen tot ongeveer 48,3 miljard euro.
Daarbovenop verstrekte de Spaanse staat in 2025 nog een lening van ongeveer 10 miljard euro aan de sociale zekerheid.
Het pensioenstelsel is daardoor steeds minder uitsluitend afhankelijk van de bijdragen van werknemers en werkgevers.
Meer werkenden, maar tekort blijft groeien
Opvallend is dat het tekort is toegenomen terwijl het aantal mensen dat in Spanje werkt juist sterk is gestegen.
Tussen 2018 en 2025 kwamen er volgens het onderzoek ongeveer 2,8 miljoen aangesloten werknemers bij. Dat is een stijging van ruim 15 procent.
Toch groeide het contributieve tekort in dezelfde periode van 33,1 miljard naar bijna 57 miljard euro.
De hogere werkgelegenheid levert dus wel extra premies op, maar die groei is onvoldoende om de sterk stijgende pensioenuitgaven volledig te compenseren.
Bijna zeven miljoen extra premiebetalers nodig
Het Instituto Santalucía heeft berekend wat theoretisch nodig zou zijn om het huidige contributieve pensioenstelsel volledig met premies te financieren.
Volgens het onderzoek zouden daarvoor bijna zeven miljoen extra premiebetalers nodig zijn.
Een andere mogelijkheid zou zijn dat de gemiddelde opbrengst uit sociale premies per werknemer met ruim 32 procent stijgt. Dat zou bijvoorbeeld kunnen komen door hogere lonen, hogere productiviteit, hogere premies of een combinatie daarvan.
Het gaat daarbij om theoretische berekeningen die vooral duidelijk maken hoe groot het huidige verschil tussen premie-inkomsten en pensioenuitgaven is.
Babyboomers vergroten druk verder
De komende jaren zal het aantal gepensioneerden naar verwachting verder toenemen.
Een groot deel van de Spaanse babyboomgeneratie bereikt de pensioengerechtigde leeftijd, terwijl tegelijkertijd de levensverwachting hoog blijft.
Daardoor moeten steeds meer pensioenen gedurende langere tijd worden betaald.
Het onderzoek verwacht dat wanneer Spanje het huidige niveau van pensioenuitkeringen handhaaft en pensioenen aan de inflatie gekoppeld blijven, de pensioenuitgaven tussen 2022 en 2050 gemiddeld kunnen stijgen naar ongeveer 15,8 procent van het bbp per jaar.
Vergrijzing belangrijke uitdaging
Spanje behoort tot de Europese landen waar de vergrijzing de komende decennia sterk zal doorzetten.
Het geboortecijfer is al jarenlang laag, terwijl de levensverwachting tot de hoogste van Europa behoort.
Daardoor verandert de verhouding tussen het aantal werkenden en gepensioneerden.
Waar vroeger relatief veel werknemers premies betaalden voor een kleinere groep gepensioneerden, moet een kleinere beroepsbevolking in de toekomst naar verwachting een groter aantal pensioenen financieren.
Meer belastinggeld naar pensioenen
Doordat de sociale premies alleen niet voldoende zijn, wordt een steeds groter deel van de pensioenuitgaven indirect gefinancierd uit algemene belastingen en staatsleningen.
Dat betekent dat de financiering niet uitsluitend meer rust op werknemers en werkgevers die sociale premies betalen.
Ook inkomsten uit bijvoorbeeld btw, inkomstenbelasting en andere belastingen kunnen via de staatsbegroting uiteindelijk worden ingezet om de pensioenuitgaven te ondersteunen.
Volgens het onderzoek bedroegen alle overdrachten en leningen sinds 2010 gezamenlijk 501,1 miljard euro.
Meer dan helft van stijging Spaanse staatsschuld
Het rapport plaatst dat bedrag ook tegenover de ontwikkeling van de Spaanse staatsschuld.
De 501 miljard euro aan steun sinds 2010 komt volgens de onderzoekers overeen met ongeveer 50,6 procent van de toename van de Spaanse overheidsschuld in dezelfde periode.
Dat betekent niet dat de helft van de staatsschuld uitsluitend door pensioenen is veroorzaakt. Het onderzoek gebruikt de vergelijking vooral om duidelijk te maken hoe groot de bedragen zijn die nodig zijn geweest om het pensioensysteem financieel te ondersteunen.
Pensioenen blijven politiek gevoelig onderwerp
Het Spaanse pensioenstelsel is de afgelopen jaren verschillende keren hervormd.
Zo zijn aanvullende premies ingevoerd via het Mecanismo de Equidad Intergeneracional (MEI). Deze bijdrage wordt gebruikt om de pensioenreserve aan te vullen voor de periode waarin de pensionering van de babyboomgeneratie de uitgaven verder verhoogt.
Wanneer de MEI-inkomsten buiten beschouwing worden gelaten omdat deze bedoeld zijn voor toekomstige pensioenuitgaven, loopt het berekende contributieve tekort over 2025 volgens het onderzoek op tot 61,9 miljard euro.
Geen direct gevaar dat pensioenen niet worden betaald
De cijfers betekenen niet dat Spanje plotseling geen pensioenen meer zou kunnen betalen.
De Spaanse overheid kan via belastingen, sociale premies en de staatsbegroting geld blijven beschikbaar stellen voor de pensioenuitgaven.
De discussie gaat vooral over de vraag hoe het systeem op langere termijn betaalbaar blijft zonder dat belastingen en premies voortdurend moeten stijgen of andere overheidsuitgaven onder druk komen te staan.
Daarbij spelen economische groei, werkgelegenheid, productiviteit, immigratie, pensioenleeftijd en de ontwikkeling van lonen allemaal een rol.
Grote financiële uitdaging voor komende decennia
Spanje staat daarmee voor dezelfde uitdaging als veel andere Europese landen: steeds meer ouderen ontvangen gedurende langere tijd pensioen, terwijl de omvang van de werkende bevolking minder snel groeit.
De ruim 500 miljard euro aan extra financiering sinds 2010 laat vooral zien dat het pensioenstelsel inmiddels veel breder wordt gefinancierd dan uitsluitend via sociale premies.
De komende jaren zal daarom niet zozeer de vraag zijn óf de Spaanse staat moet bijdragen aan de pensioenen, maar vooral hoe groot die bijdrage uiteindelijk moet worden en hoe die structureel wordt gefinancierd.
