Vier jaar na de uitbarsting: getroffenen van La Palma voelen zich in de steek gelaten
Op 13 december 2021 doofde de vulkaan Tajogaite op La Palma officieel uit. Maar voor veel inwoners eindigde de ramp daar niet. Lava verwoestte huizen, plantages en complete dorpen – en wat volgde was een langdurige strijd met bureaucratie, psychische druk en onzekerheid over de toekomst.
Vier jaar later klinkt bij veel getroffenen dezelfde klacht: de wederopbouw is volgens hen traag, ondoorzichtig en zonder echte empathie verlopen.
“We zijn bedrogen. Door politici, maar ook door de samenleving. We zijn vergeten,” zegt Gregorio García, voormalig inwoner van Todoque, een van de dorpen die volledig onder de lava verdwenen.
Verlies van huis én houvast
Gregorio verloor twee woningen door de uitbarsting van de Cumbre Vieja-vulkaan. Nu woont hij in een bescheiden huis dat hij zelf heeft opgebouwd, deels met hulp van bekenden. Hij leeft van een pensioen van iets meer dan 800 euro per maand en heeft nog altijd te maken met administratieve obstakels rond water- en elektriciteitsaansluitingen.
Wat hem het meest uitput, zegt hij, is niet alleen het materiële verlies, maar het eindeloze papierwerk. “De procedures maken ons kapot,” klinkt het.
Tijdens de 85 dagen durende eruptie werd hij, net als ruim 7.000 anderen, geëvacueerd. Hij sliep bij vrienden, in een auto, in tijdelijke appartementen. De noodloketten die snelle hulp beloofden, leverden volgens hem vooral frustratie op.
Wederopbouw zonder duidelijkheid
Ook belangenvereniging Asociación Tierra Bonita uit stevige kritiek. Volgens voorzitter Francisco Pulido ontbreekt het aan leiderschap, transparantie en zelfreflectie bij de overheid.
Hij wijst op de discussie rond de 340 miljoen euro aan hulpgelden. De namen van ontvangers zijn niet openbaar gemaakt, wat leidt tot wantrouwen onder bewoners. Er zouden gevallen zijn van hoge uitkeringen, terwijl anderen – bijvoorbeeld met tweede woningen of onduidelijke eigendomspapieren – niets ontvingen.
Daarnaast vrezen sommige getroffenen dat speculanten grond in het lavagebied goedkoop opkopen van mensen die financieel geen andere uitweg zien.
Nog steeds tijdelijke huisvesting
In Los Llanos de Aridane en El Paso wonen nog tientallen gezinnen in houten noodwoningen of containerhuizen. De afbouw van tijdelijke huisvesting loopt gelijk op met het tempo waarin mensen zelf alternatieve oplossingen vinden.
Voor oudere bewoners zoals Arsenio Pérez en zijn vrouw betekende de vulkaan het verlies van hun landbouwgrond en meerdere woningen. Hun leven staat, zoals zij het noemen, “voortdurend in wederopbouw”.
Hoewel ze dankbaar zijn voor steun, voelen ze dat het oude leven niet terugkomt. “We hadden een paradijs. Dat is weg,” zeggen ze.
Puerto Naos en La Bombilla: wachten op veilige terugkeer
In kustplaatsen zoals Puerto Naos en La Bombilla blijven delen van de bebouwing gesloten vanwege verhoogde CO₂-concentraties in gebouwen. Toegang wordt gecontroleerd via het eilandelijke noodplan, waarbij honderden meetapparaten continu gaswaarden registreren.
Sommige bewoners mochten inmiddels terugkeren, anderen wachten nog steeds. Ondernemers klagen dat hun zaken al vier jaar dicht zijn.
Surfer Aaron Rodríguez verloor zijn surfschool door de lava. Hij voerde juridische strijd om toegang tot zijn woning te krijgen en kreeg uiteindelijk gelijk van de rechter. Hij ziet kansen in de nieuwe kustlijn die door de lava is ontstaan, maar voelt zich jarenlang tegengewerkt.
Psychische nasleep
Volgens vertegenwoordigers van getroffenen zijn er naast materiële verliezen ook zware psychische gevolgen. Mensen kampen met angst, depressie en langdurige stress. Sommigen zouden zelfs zijn overleden aan gezondheidsproblemen die indirect verband houden met de nasleep van de ramp.
“De vulkaan heeft officieel één directe dode veroorzaakt,” zeggen leden van Tierra Bonita. “Maar daarna zijn er velen gebroken achtergebleven.”
Een eiland tussen veerkracht en teleurstelling
La Palma staat bekend om haar veerkracht. Veel bewoners hebben op eigen kracht nieuwe woningen gebouwd of hun leven opnieuw ingericht. Toch overheerst bij velen het gevoel dat de beloofde snelle en rechtvaardige wederopbouw uitbleef.
De vulkaan doofde in 2021.
Maar voor duizenden inwoners is de crisis nog altijd niet voorbij.
