Kan de avocadoteelt in Zuid-Spanje de volgende droogte overleven?
De avocado groeide in enkele tientallen jaren uit van luxeproduct tot een vast onderdeel van het Europese voedingspatroon. Voor boeren in de Axarquía, ten oosten van Málaga, werd de vrucht daardoor het nieuwe ‘groene goud’. Maar de sterke uitbreiding van de teelt heeft ook geleid tot een steeds grotere vraag naar water in een van de droogste gebieden van Europa.
Na jaren van ernstige droogte onderzoeken boeren en wetenschappers hoe avocado’s met minder water kunnen worden geteeld. Hoewel de reservoirs zich in 2026 sterk hebben hersteld, blijft de vraag of de sector bestand is tegen toekomstige droge perioden.
Traditionele gewassen maakten plaats voor avocado’s
Wie door de heuvels van de Axarquía rijdt, ziet op veel plaatsen lange rijen felgroene avocadobomen. Een deel van deze grond werd vroeger gebruikt voor onder meer olijven, amandelen en citrusvruchten.
Door de toenemende Europese vraag en de relatief hoge opbrengsten besloten veel boeren over te stappen op avocado’s. Vooral vanaf ongeveer 2010 groeide de populariteit sterk. De vrucht werd steeds vaker gebruikt in salades, smoothies, broodjes en ontbijtgerechten.
De omschakeling leverde boeren nieuwe inkomsten op, maar vergrootte ook de afhankelijkheid van irrigatiewater. Avocadobomen moeten gedurende het hele jaar regelmatig water krijgen en zijn daardoor kwetsbaar tijdens langdurige droogte.
Reservoirs zakten tot kritieke niveaus
Tussen 2019 en 2025 kreeg Zuid-Spanje te maken met meerdere uitzonderlijk droge jaren. In de Axarquía daalden de waterreserves op sommige momenten tot minder dan 10 procent en werden strenge beperkingen opgelegd aan huishoudens en landbouwbedrijven.
Ook de grondwatervoorraden namen af. Veel telers konden hun bomen niet meer voldoende irrigeren, waardoor oogsten terugliepen en complete boomgaarden verloren gingen.
Onderzoekers van de Universiteit van Málaga en het onderzoeksinstituut IHSM La Mayora concludeerden dat de crisis niet alleen door een gebrek aan regen werd veroorzaakt. Ook de langdurige groei van de geïrrigeerde landbouw en een structurele onbalans tussen de beschikbare hoeveelheid water en het verbruik speelden een belangrijke rol. In 2022 en 2023 daalde de avocado-oogst volgens hun onderzoek met ongeveer 50 procent ten opzichte van het voorgaande jaar.
Vergelijkbare problemen spelen inmiddels ook in andere teeltgebieden, waaronder delen van Valencia, de Canarische Eilanden en de Portugese Algarve.
Regen brengt tijdelijk verlichting
De situatie veranderde in 2026 na een uitzonderlijk natte winter. De reservoirs in de provincie Málaga vulden zich snel en de eerder ingestelde waterbeperkingen konden worden opgeheven.
Eind mei waren de gezamenlijke stuwmeren van Málaga voor bijna 96 procent gevuld. Het stuwmeer van La Viñuela, dat voor de Axarquía van groot belang is, stond toen op bijna 93 procent. Dat is een groot verschil met de jaren waarin het reservoir vrijwel leeg was.
De verbetering geeft landbouwers voorlopig meer ruimte, maar wetenschappers waarschuwen dat één nat seizoen het structurele probleem niet oplost. Door klimaatverandering worden langere perioden met hoge temperaturen en weinig neerslag waarschijnlijker. Daarom bereiden boeren zich nu al voor op een volgende droogte.
Onderzoek naar sterkere avocadobomen
Het Institute of Subtropical and Mediterranean Horticulture La Mayora bij Málaga speelt een belangrijke rol in dat onderzoek. Het instituut beschikt over een omvangrijke verzameling avocadorassen waarmee onderzoekers kunnen vergelijken welke varianten het beste bestand zijn tegen droogte, hitte en zouter irrigatiewater.
De verzameling bevat ongeveer honderd verschillende avocado-typen en is de enige gespecialiseerde avocadocollectie van deze omvang op het Europese vasteland.
Avocadobomen zijn extra gevoelig voor watertekort omdat hun wortels relatief kort en oppervlakkig groeien. Wanneer de bovenste bodemlaag uitdroogt, kan de boom moeilijker water uit diepere lagen opnemen.
Onderzoekers bestuderen daarom ook de samenwerking tussen de wortels en nuttige bodemorganismen. Bepaalde bacteriën en schimmels kunnen een netwerk rond de wortels vormen en de plant helpen water en voedingsstoffen uit moeilijk bereikbare delen van de bodem op te nemen.
Recent onderzoek in de Axarquía laat zien dat langdurige biologische landbouw bepaalde droogtetolerante micro-organismen rond de wortels kan bevorderen. Dit zou avocadobomen mogelijk weerbaarder kunnen maken tegen droge omstandigheden.
Minder irrigeren zonder kleinere vruchten
Een andere onderzoekslijn richt zich op het beperken van de hoeveelheid irrigatiewater. Het doel is vast te stellen hoeveel water werkelijk nodig is om gezonde bomen en verkoopbare vruchten te behouden.
Volgens voorlopige resultaten die door The Olive Press worden aangehaald, kan de irrigatie mogelijk tot ongeveer 60 procent van de gebruikelijke hoeveelheid worden teruggebracht zonder dat het formaat of gewicht van de avocado’s duidelijk afneemt. De resultaten moeten verder worden onderzocht voordat deze aanpak breed kan worden toegepast.
Een te sterke vermindering blijft riskant. Langdurige waterstress kan leiden tot bladverlies, kleinere vruchten, een lagere opbrengst en uiteindelijk het afsterven van bomen.
Sensoren bepalen wanneer water nodig is
Steeds meer boeren gebruiken bodem- en weersensoren om nauwkeuriger te irrigeren. Deze apparaten meten onder meer:
- de vochtigheid van de bodem;
- temperatuur en luchtvochtigheid;
- zonnestraling;
- regen en wind;
- het vochtverlies van de bomen.
De gegevens kunnen via een app worden bekeken. Daardoor hoeven telers minder op vaste irrigatieschema’s of schattingen te vertrouwen en kunnen zij alleen water geven wanneer dat werkelijk nodig is.
Deze precisielandbouw moet niet alleen water besparen, maar ook het gebruik van meststoffen en energie verminderen.
Ook andere waterbronnen worden onderzocht
Naast efficiënter irrigeren wordt gekeken naar alternatieve bronnen, zoals gezuiverd afvalwater en water met een hoger zoutgehalte. Avocado’s zijn echter gevoelig voor zout, waardoor zorgvuldig moet worden onderzocht hoeveel van dit water veilig kan worden gebruikt.
Een onderzoeksproject van La Mayora, de Universiteit van Málaga en landbouworganisatie ASAJA bestudeert daarom de volledige wisselwerking tussen plant, bodem, irrigatiewater en grondwater. Het doel is een teeltmodel te ontwikkelen dat minder afhankelijk is van schoon zoetwater en tegelijkertijd schade aan bodem en aquifers voorkomt.
Ook uitbreiding van waterzuivering, hergebruik en ontzilting wordt gezien als onderdeel van een bredere oplossing. Alleen nieuwe watervoorzieningen aanleggen is volgens deskundigen echter onvoldoende wanneer het totale verbruik sneller blijft stijgen dan de beschikbare voorraad.
Toekomst vraagt om structurele verandering
De volle reservoirs van 2026 geven de avocadosector in Málaga tijdelijk lucht. Toch blijft de teelt kwetsbaar zolang zij sterk afhankelijk is van regelmatige irrigatie in een droog en opwarmend gebied.
De toekomst van het Spaanse ‘groene goud’ hangt daarom af van een combinatie van zuinigere irrigatie, sterkere rassen, gezonde bodems, sensortechnologie, alternatieve waterbronnen en strengere controle op het totale waterverbruik.
De centrale vraag is niet langer alleen hoeveel avocado’s Zuid-Spanje kan produceren, maar hoeveel de regio duurzaam kan telen zonder haar watervoorraden opnieuw uit te putten.
