Spanje alert op Shamonda-virus na eerste menselijke besmetting en overlijden in Frankrijk
Spanje heeft de bewaking van het Shamonda-virus aangescherpt nadat Franse gezondheidsautoriteiten de eerste bekende besmetting bij een mens hebben bevestigd. Het virus, dat voornamelijk voorkomt bij runderen en wordt verspreid door kleine stekende knutten, is sinds september ook aangetroffen op Spaanse veehouderijen. De besmette patiënt in Frankrijk overleed begin oktober. Volgens gezondheidsdeskundigen is er op dit moment geen reden voor paniek, maar moet verder worden onderzocht of het virus onder bijzondere omstandigheden ook mensen kan infecteren.
Eerste menselijke besmetting wereldwijd vastgesteld
Op donderdag 22 oktober 2026 maakten de Franse autoriteiten bekend dat voor het eerst een menselijke besmetting met het Shamonda-virus is vastgesteld.
De patiënt werd behandeld in het ziekenhuis Hospices Civils de Lyon en leed al aan een ernstige ziekte.
Daarnaast had de persoon een sterk verzwakt immuunsysteem, waardoor het lichaam veel minder goed in staat was infecties te bestrijden.
De patiënt overleed begin oktober.
Volgens de Franse autoriteiten wijzen de eerste onderzoeksresultaten erop dat de hersencomplicaties die vóór het overlijden optraden waarschijnlijk verband hielden met het Shamonda-virus.
Toch loopt het medische en epidemiologische onderzoek nog.
Daarom staat niet definitief vast welke rol het virus bij het overlijden heeft gespeeld.
Wat is het Shamonda-virus?
Het Shamonda-virus, internationaal afgekort als SHAV, behoort tot de groep van de orthobunyavirussen.
Het virus werd in de jaren zestig voor het eerst ontdekt in Nigeria.
Daarna werd het sporadisch aangetroffen bij runderen in verschillende delen van Afrika en in Japan.
Tot dit jaar was er geen gedocumenteerd geval bekend waarbij een mens met dit virus besmet was geraakt.
In de zomer van 2026 werd het virus voor het eerst vastgesteld bij landbouwhuisdieren in Europa.
Sindsdien hebben meerdere Europese landen besmettingen bij vee gemeld.
De belangrijkste gastheren zijn runderen, maar ook andere herkauwers en paarden kunnen besmet raken.
Hoe wordt het virus verspreid?
Het Shamonda-virus wordt bij dieren voornamelijk overgedragen door kleine stekende insecten die knutten worden genoemd.
Deze insecten behoren tot het geslacht Culicoides.
Ze zijn veel kleiner dan gewone muggen, maar kunnen bij het steken ziekteverwekkers overbrengen.
Ook andere dierziekten, waaronder blauwtong, worden door bepaalde Culicoides-soorten verspreid.
De insecten komen vooral voor in gebieden met vee, vochtige bodems en geschikte omstandigheden voor hun voortplanting.
Hun activiteit is doorgaans het grootst tijdens warmere maanden.
Door dalende temperaturen neemt de activiteit van veel soorten in Europa in het najaar af.
Vermoedelijk besmet door insectenbeet
Bij de Franse patiënt vermoeden onderzoekers dat de besmetting is ontstaan door een beet van een geïnfecteerde knut.
Dat zou zijn gebeurd in het oosten van Frankrijk, waar het Shamonda-virus eerder bij dieren was aangetroffen.
Deze besmettingsroute is nog niet definitief bevestigd.
Het onderzoek richt zich onder andere op mogelijke blootstelling aan insecten, de verspreiding van het virus onder dieren en eventuele andere besmettingsgevallen.
Er is momenteel geen bewijs dat het virus van mens op mens wordt overgedragen.
Evenmin is vastgesteld dat gewone muggen een rol spelen bij de overdracht.
Shamonda-virus ook in Spanje vastgesteld
In september bevestigde het Spaanse ministerie van Landbouw dat het virus was aangetroffen op veehouderijen in Córdoba en Toledo.
Bij de eerste meldingen ging het om zeven rundveebedrijven in deze provincies.
Daarna kwamen ook uit andere delen van Spanje meldingen.
Volgens de Spaanse overheid zijn inmiddels besmettingen bij dieren bevestigd in de provincies Córdoba, Toledo, Cantabrië, Madrid, Ávila en Girona.
Het gaat om besmettingen bij vee, niet om menselijke ziektegevallen.
Voor zover officieel bekendgemaakt, is in Spanje nog geen menselijke besmetting bevestigd.
Welke verschijnselen krijgen besmette runderen?
Bij runderen kan het Shamonda-virus verschillende ziekteverschijnselen veroorzaken.
Veelgenoemde symptomen zijn:
- Koorts en algemene lusteloosheid.
- Diarree.
- Verminderde eetlust.
- Daling van de melkproductie bij melkkoeien.
De ernst van de klachten verschilt per dier.
Bij besmetting tijdens de dracht bestaan zorgen over mogelijke gevolgen voor het ongeboren kalf, hoewel de precieze risico’s van de huidige Europese virusvarianten nog worden onderzocht.
Voor veehouders is vooral belangrijk dat ziekteverschijnselen tijdig worden herkend en met een dierenarts worden besproken.
Spanje scherpt de bewaking aan
Het Spaanse ministerie van Landbouw heeft bevestigd dat het land alert is op de verdere verspreiding van het virus.
Tegelijkertijd roept het ministerie op tot kalmte.
Volgens de autoriteiten wordt de ontwikkeling nauwlettend gevolgd.
Spanje onderhoudt contact met Frankrijk, de autonome regio’s en de betrokken gezondheidsinstanties.
De Spaanse overheid benadrukt dat de eerste menselijke besmetting een uitzonderlijke gebeurtenis is.
Na tientallen jaren waarin het virus bij dieren in Afrika en Azië voorkwam, is nu pas één menselijke besmetting gerapporteerd.
Dat maakt nader onderzoek noodzakelijk, maar betekent niet automatisch dat een brede gezondheidsdreiging is ontstaan.
Is het virus gevaarlijk voor mensen?
Daarover is nog onvoldoende bekend.
Het Franse ziektegeval toont aan dat het virus onder bepaalde omstandigheden een mens kan infecteren.
Maar omdat de patiënt een ernstig verzwakt immuunsysteem had, kunnen deskundigen niet uit deze ene casus afleiden wat een besmetting zou betekenen voor gezonde mensen.
Er zijn ook onvoldoende gegevens om betrouwbare uitspraken te doen over de kans op ziekte, het ziekteverloop of de ernst van eventuele klachten bij andere mensen.
De Franse autoriteiten en het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (ECDC) benadrukken dat momenteel geen risico voor de algemene bevolking is vastgesteld.
Een enkele besmetting vormt geen bewijs voor een epidemie of een nieuwe menselijke infectieziekte die zich gemakkelijk verspreidt.
Kan het virus zich verder over Europa verspreiden?
Het Shamonda-virus is inmiddels bij landbouwhuisdieren in verschillende Europese landen aangetroffen.
Het ECDC noemt onder andere Spanje, Frankrijk, Nederland, België, Duitsland, Italië, Portugal, Oostenrijk, Ierland, Luxemburg, Zwitserland en Liechtenstein.
Dat laat zien dat het virus zich onder dieren over een groot gebied heeft verspreid.
De verdere ontwikkeling hangt onder andere af van de aanwezigheid van geschikte knuttensoorten, weersomstandigheden en dierverplaatsingen.
De Europese autoriteiten onderzoeken welke insectensoorten het virus precies overbrengen.
Omdat er nog veel onbekend is, blijven veterinair onderzoek en internationale samenwerking belangrijk.
Gezondheidsautoriteiten werken samen
De Franse autoriteiten hebben de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding geïnformeerd.
Ook de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) volgt de ontwikkelingen vanuit het perspectief van diergezondheid en voedselveiligheid.
De onderzoekers werken volgens het zogenoemde One Health-principe.
Daarbij worden menselijke gezondheid, diergezondheid en de leefomgeving gezamenlijk onderzocht.
Die aanpak is belangrijk bij ziekteverwekkers die via dieren of insecten mogelijk ook mensen kunnen bereiken.
Het ECDC werkt daarnaast aan ondersteuning van laboratoria om eventuele nieuwe menselijke besmettingen beter te kunnen herkennen.
Moeten inwoners en toeristen in Spanje zich zorgen maken?
Voor inwoners en toeristen is er volgens de huidige officiële informatie geen reden om hun dagelijkse activiteiten aan te passen vanwege het Shamonda-virus.
Er zijn geen bijzondere reisbeperkingen voor Andalusië of andere Spaanse regio’s aangekondigd vanwege dit virus.
Ook is er geen aanwijzing dat mensen besmet raken door gewoon contact met rundvlees of zuivelproducten.
Wel zijn de gebruikelijke maatregelen tegen stekende insecten verstandig, zoals geschikte kleding en insectenwerende middelen wanneer dat nodig is.
Die adviezen zijn algemeen van aard en betekenen niet dat de autoriteiten een specifiek besmettingsgevaar voor toeristen hebben vastgesteld.
Voor mensen met een ernstig verzwakt immuunsysteem is het altijd verstandig om bij gezondheidsvragen hun behandelend arts te raadplegen.
Waarom is deze ontdekking belangrijk?
De eerste menselijke Shamonda-besmetting laat zien dat ziekteverwekkers die jarenlang alleen bij dieren werden herkend soms onverwacht ook bij mensen kunnen worden aangetroffen.
Dat betekent niet dat het virus zich nu gemakkelijk tussen mensen verspreidt.
Wel kan de ontdekking aanleiding zijn om bestaande onderzoeken uit te breiden.
Wetenschappers willen onder andere vaststellen of er in het verleden mogelijk onopgemerkte besmettingen zijn geweest.
Ook willen zij beter begrijpen waarom deze patiënt ernstig ziek werd en hoe het virus het menselijk lichaam kan beïnvloeden.
Autoriteiten blijven waakzaam
De komende tijd wordt vooral gekeken naar de verspreiding van het virus bij vee en de resultaten van het onderzoek naar de Franse patiënt.
Voor Spaanse boeren kan het virus gevolgen hebben voor de diergezondheid en de melkproductie.
Voor de algemene bevolking is het beeld op dit moment anders.
Er is wereldwijd één gedocumenteerde menselijke besmetting bekend, bij een patiënt met ernstige afweerproblemen. Het virus is ook bij Spaans vee vastgesteld, maar er is geen algemene gezondheidsdreiging aangetoond.
De belangrijkste boodschap van de gezondheidsautoriteiten blijft daarom: alert blijven, onderzoek voortzetten en onnodige onrust voorkomen.
