Bilbao: van industriestad tot culturele blikvanger van Baskenland
Bilbao is de grootste stad van het Spaanse Baskenland en ligt in het noorden van Spanje, niet ver van de Golf van Biskaje. De stad groeide eeuwenlang dankzij handel, scheepsbouw, mijnbouw en zware industrie, maar heeft zichzelf in de afgelopen decennia spectaculair opnieuw uitgevonden.
Waar vroeger fabrieken, pakhuizen en vervuilde industriegebieden langs de rivier lagen, vind je tegenwoordig moderne architectuur, wandelpromenades, musea, parken en restaurants. Het Guggenheim Museum werd het internationale symbool van deze verandering en maakte van Bilbao een populaire bestemming voor een stedentrip.
Van handelsstad naar industrieel centrum
Bilbao werd in 1300 officieel gesticht en ontwikkelde zich dankzij zijn ligging aan de riviermonding al snel tot een belangrijk handelscentrum.
De nabijgelegen ijzerertsmijnen speelden later een belangrijke rol in de economische ontwikkeling. Tijdens de 19e en 20e eeuw groeide Bilbao uit tot een van de belangrijkste industriële gebieden van Spanje, met onder meer staalindustrie, scheepsbouw en havenactiviteiten.
Aan het einde van de 20e eeuw kreeg de regio echter te maken met het verdwijnen en hervormen van veel traditionele industrieën.
Daarop begon een omvangrijke stedelijke vernieuwing. Voormalige industriegebieden kregen een nieuwe bestemming, de rivieromgeving werd opgeknapt en er werd sterk geïnvesteerd in openbaar vervoer, architectuur en cultuur.
Guggenheim veranderde het gezicht van Bilbao
Het bekendste resultaat van die transformatie is zonder twijfel het Guggenheim Museum Bilbao.
Het museum werd ontworpen door de Canadees-Amerikaanse architect Frank Gehry en opende in 1997. De opvallende gevel bestaat uit gebogen vormen die grotendeels met titanium zijn bekleed.
Binnen zijn tentoonstellingen van moderne en hedendaagse kunst te zien, maar voor veel bezoekers is het gebouw zelf minstens zo indrukwekkend als de kunstcollectie.
Voor het museum staat ook Puppy, de enorme met levende bloemen bedekte hond van kunstenaar Jeff Koons. Aan de rivierzijde staat Louise Bourgeois’ gigantische spin Maman.
De komst van het museum gaf de internationale bekendheid van Bilbao zo’n enorme impuls dat tegenwoordig zelfs wordt gesproken over het ‘Bilbao-effect’: het idee dat bijzondere architectuur en cultuur kunnen bijdragen aan de wedergeboorte van een stad.
Casco Viejo en de zeven straatjes
Het historische hart van Bilbao vormt een sterk contrast met de moderne omgeving rond het Guggenheim.
Het Casco Viejo is het oudste gedeelte van de stad en ontstond rond de zogenaamde Siete Calles, de zeven oorspronkelijke straten:
Somera, Artecalle, Tendería, Belosticalle, Carnicería Vieja, Barrencalle en Barrencalle Barrena.
Tegenwoordig vormt het gebied een levendige voetgangerswijk vol winkels, cafés, restaurants en pintxosbars. Hier liggen ook bekende bezienswaardigheden zoals de Catedral de Santiago, de kerk van San Antón, Teatro Arriaga en Plaza Nueva.
Vooral Plaza Nueva is een populaire plek om van bar naar bar te gaan en verschillende pintxos te proberen.
Mercado de la Ribera
Aan de rand van het historische centrum, direct langs de rivier, ligt de Mercado de la Ribera.
De overdekte markt behoort tot de bekendste markthallen van Bilbao. Je vindt er vis, vlees, groenten, kaas en andere producten uit Baskenland.
Daarnaast zijn er eetgelegenheden waar bezoekers lokale gerechten en pintxos kunnen proberen.
Volgens Bilbao Turismo vormt de markt een belangrijk onderdeel van het gastronomische karakter van het oude stadscentrum.
Pintxos: veel meer dan een kleine tapa
Wie Bilbao bezoekt, kan nauwelijks om de pintxoscultuur heen.
Pintxos zijn kleine hapjes die vaak op een stukje brood worden geserveerd. Toch zijn ze in Baskenland veel meer dan alleen een eenvoudige snack. Sommige bars maken er kleine culinaire kunstwerkjes van met vis, vlees, kaas, groenten en verfijnde sauzen.
Traditioneel bestel je één of twee pintxos met een drankje en loop je daarna door naar de volgende bar.
Vooral Casco Viejo, Plaza Nueva, Ledesma, Diputación en de omgeving van García Rivero staan bekend om hun pintxosbars. Bilbao Turismo heeft zelfs speciale pintxosroutes door de stad.
Wandelen langs de Ría de Bilbao
De riviermonding – lokaal meestal de Ría de Bilbao genoemd – vormt tegenwoordig een van de aantrekkelijkste delen van de stad.
Langs het water lopen wandel- en fietspaden en staan verschillende moderne gebouwen.
Een opvallende brug is de witte Zubizuri, ontworpen door de Spaanse architect Santiago Calatrava.
Wie langs de rivier wandelt, ziet goed hoe sterk Bilbao is veranderd: oude industriële elementen worden afgewisseld met moderne architectuur, parken en nieuwe woongebieden.
Uitzicht vanaf Artxanda
Voor een mooi uitzicht over Bilbao kun je naar de Monte Artxanda.
Vanaf het centrum gaat een kabeltreintje, de Funicular de Artxanda, omhoog naar de heuvel. Boven vind je wandelpaden, restaurants en verschillende uitkijkpunten.
Vanaf hier zijn onder andere het Guggenheim, de rivier, het centrum en de omliggende groene heuvels goed te zien.
Juist die groene omgeving maakt Bilbao anders dan veel steden in het zuiden en oosten van Spanje.
San Mamés en Athletic Club
Voetbal neemt een bijzondere plaats in binnen de identiteit van Bilbao.
Athletic Club speelt zijn thuiswedstrijden in het moderne stadion San Mamés, dat ook wel La Catedral wordt genoemd.
De club is internationaal bekend vanwege haar bijzondere beleid waarbij traditioneel wordt gewerkt met spelers die zijn geboren of voetbaltechnisch zijn gevormd in Baskenland.
Dat heeft ervoor gezorgd dat Athletic veel sterker met de lokale identiteit verbonden is dan veel andere grote Europese voetbalclubs.
Op wedstrijddagen vullen de straten en bars rond San Mamés zich met supporters.
De Vizcaya-brug
Een bijzondere bezienswaardigheid in de omgeving van Bilbao is de Puente de Vizcaya, ook wel Puente Colgante genoemd.
De brug ligt niet in het centrum van Bilbao zelf, maar tussen Portugalete en Getxo, bij de monding van de rivier.
De in 1893 geopende constructie is een zogenaamde zweefbrug. Auto’s en voetgangers worden in een gondel over het water vervoerd, terwijl schepen eronder kunnen doorvaren.
De Vizcaya-brug staat sinds 2006 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO en geldt als een belangrijk monument uit de industriële geschiedenis van Baskenland.
Bilbao La Vieja: creatief en alternatief
Aan de andere kant van de rivier ligt Bilbao La Vieja, vaak simpelweg Bilbi genoemd.
De wijk heeft zich ontwikkeld tot een creatieve omgeving met streetart, galeries, bijzondere winkels, cafés en internationale restaurants.
Samen met de aangrenzende wijken San Francisco en Zabala vormt Bilbao La Vieja een van de meer alternatieve delen van de stad.
Wie alleen het Guggenheim en Casco Viejo bezoekt, krijgt daardoor maar een deel van het huidige Bilbao te zien.
Baskische identiteit
Bilbao ligt in de autonome regio País Vasco/Euskadi, waar de Baskische identiteit sterk aanwezig is.
Naast Spaans wordt er Baskisch, of Euskara, gesproken. De taal is bijzonder omdat deze geen bekende directe verwantschap heeft met de andere grote Europese talen.
Straatnamen, bewegwijzering en officiële informatie zijn daarom vaak zowel in het Baskisch als in het Spaans te zien.
Ook de keuken, lokale feesten, sport en tradities spelen een belangrijke rol in die regionale identiteit.
Groener en koeler dan veel mensen bij Spanje verwachten
Wie bij Spanje alleen aan droge landschappen, palmbomen en vrijwel gegarandeerde zon denkt, krijgt in Bilbao een heel ander beeld.
Door de ligging aan de Atlantische kant van Noord-Spanje valt er aanzienlijk meer regen dan langs de Middellandse Zeekust. Daardoor is de omgeving opvallend groen.
De zomers zijn doorgaans minder heet dan in steden zoals Sevilla, Córdoba of Murcia, terwijl de winters vochtig en relatief mild kunnen zijn.
Een paraplu of regenjas meenemen is in Bilbao daarom geen overbodige luxe.
Goede uitvalsbasis voor de Baskische kust
Bilbao is bovendien een handige uitvalsbasis om andere delen van Baskenland te ontdekken.
Binnen relatief korte afstand liggen onder andere Getxo, Portugalete, Bermeo, Mundaka en San Juan de Gaztelugatxe. Verder naar het oosten ligt San Sebastián, bekend om zijn stranden en gastronomie.
Daardoor kun je een stedentrip naar Bilbao gemakkelijk combineren met natuur, kustplaatsen en de ruige Baskische kust.
Een ander gezicht van Spanje
Bilbao lijkt nauwelijks op de klassieke Spaanse vakantiebestemmingen aan de Costa del Sol of Costa Blanca.
Geen eindeloze boulevard vol strandhotels, maar groene bergen, industriële geschiedenis, moderne architectuur, Baskische cultuur en een van de interessantste eetculturen van Spanje.
Juist de combinatie van Guggenheim, Casco Viejo, pintxos, voetbal, moderne architectuur en het groene landschap maakt Bilbao tot een stad met een uitgesproken eigen karakter.
Wie een ander Spanje wil leren kennen dan dat van zon- en strandvakanties, vindt in Bilbao een bijzonder interessante bestemming.
