Waarom wordt Spanje genoemd in het Nederlandse volkslied?

Wie het Nederlandse volkslied zingt, komt Spanje al snel tegen. In het eerste couplet van Het Wilhelmus staat de bekende regel: “den koning van Hispanje heb ik altijd geëerd.” Ook verderop in het lied wordt naar de Spanjaarden verwezen.

Maar waarom speelt Spanje eigenlijk zo’n duidelijke rol in het Nederlandse volkslied?

De reden ligt in de geschiedenis van de 16e eeuw. In die tijd hoorden de Nederlanden bij het rijk van de Spaanse koning. De Spaanse koning Filips II had gezag over de gebieden die later Nederland zouden vormen. Veel mensen waren ontevreden over zijn bestuur, onder andere door hoge belastingen, religieuze spanningen en harde onderdrukking van protestanten.

Willem van Oranje kwam in die periode naar voren als leider van de opstand tegen het Spaanse gezag. Die strijd groeide uit tot de Tachtigjarige Oorlog, de lange onafhankelijkheidsstrijd van de Nederlanden tegen Spanje.

Het Wilhelmus is in die context ontstaan. Het lied is geschreven vanuit het perspectief van Willem van Oranje. In de tekst wordt hij neergezet als iemand die trouw blijft aan God en aan zijn geweten, maar tegelijk ook benadrukt dat hij de Spaanse koning niet zomaar heeft verraden. De regel “den koning van Hispanje heb ik altijd geëerd” laat precies die spanning zien: Willem van Oranje wilde laten zien dat zijn verzet niet voortkwam uit persoonlijke ontrouw, maar uit verzet tegen onrecht en onderdrukking.

Spanje wordt dus niet zomaar genoemd. Het verwijst naar de politieke en militaire werkelijkheid van die tijd. De Nederlanden stonden onder Spaans gezag, en de strijd tegen dat gezag werd een belangrijk onderdeel van de Nederlandse geschiedenis.

Tegenwoordig hebben Nederland en Spanje natuurlijk een normale en vriendschappelijke relatie. De verwijzingen naar Spanje in het volkslied moeten daarom vooral historisch worden begrepen. Ze herinneren aan de periode waarin Nederland vocht voor zelfstandigheid en vrijheid.

Kort gezegd: Spanje wordt genoemd in het Nederlandse volkslied omdat Nederland in de 16e eeuw onder Spaans bestuur stond en Willem van Oranje een centrale rol speelde in de opstand tegen die Spaanse overheersing. Het Wilhelmus is daarmee niet alleen een volkslied, maar ook een verwijzing naar het ontstaan van Nederland als zelfstandig land.